Олимпиадалы есептер жне оларды трлері мен ерекшеліктері. Информатикадан олимпиада трлері
Соы жылдары информатика пні бойынша олимпиадалы тапсырмалара ойылатын талаптар дегейі кшеюде.
Алайда облысты олимпиадаа келген оушылар мен оларды жетекшілерімен пікір алысу байатып отырандай, мндай талаптарды анааттандыратын тапсырмаларды орындау ретіні тсініксіз, тіпті кейбір оушылар мен малімдерді таныс емес екені де байалады. Бл жадай оушыларды келесі олимпиадалара ерекше жне арнайы дайындау ажеттілігін крсетсе керек. Яни, оларды кластан тыс жмыс кезінде біратар осымша материалдармен орындай білуге йрету керек.
азіргі уаытта трлі білім жарыстарында, азастан намысын халыаралы ареналарда биіктерге ктере алатын білімді де талатты жастара деген сраныс те мол. Елімізді болашаы білімді, абылетті жастарды олында. Жастара білім мен трбие беру мектеп абырасынан басталады.
Білім беруде мектеп оушылары арасында тетін пндік олимпиадаа оушыларды дайындау олара атыстыру ерекше мазмна ие. Олимпиадаа атысу оушыларды танымды шыармашылы белсенділігін, дние танымын, зін басара білу жне белгілі бір білім дадыларын алыптастыруа ізденімпаздылы пен масаттылыа зін стай білу сияты асиеттерді бойына сііруде те маызды роль атарады. Мектеп оушыларыны олимпиадасы 9-11 сыныптар аралыында тіп, аудан, облыс, республика, халыаралы дегейдегі бірнеше кезедерден трады.
Пндік олимпиадалар тмендегі мынадай негізгі міндеттерді шешуге ммкiндiк береді:
- оушыларды пнге деген ызыуын арттыру;
- оушыларды трлі салаларды есептерін компьютерде шешуге алыптастыру;
- мектеп оушыларыны ішінде ылыми ебекке бейім оушыларды анытау;
- жоары сынып оушыларына ксіп тандауда кмектесу;
- мектепте сабатан тыс жмыстар, йірмелер, факультативтерді жмыстарын жандандыру.
Информатика пнінен ткізілетін олимпиадалар программалау мен базалы курс бойынша ткізіледі.
Информатика пні бойынша ткізілетін олимпиада тапсырмалары негізінен программалау бойынша ойылады. Бны себептеріні бірі – алашы уаытта компьютерде жмыс істеу дегенде программалау тсінетін.
Информатикадан олимпиада ткізуде программалауды тандауды таы бір себебі – программалауда оушыларды алатын нтижесі оушы тандаан программалау тілі мен техникалы ралыны тріне туелді емес.
Программалау курсыны тапсырмалары базалы курса араанда крделі келеді. йткені, программа ратын оушыны алгоритмдік ойлау абылеті жоары болуы ажет. Олимпиадалара сынылатын есептер дстрлі емес, яни саба рдісінде негізі аланан біра тере талданылмаан есептер болып келеді. Бл есептерді шыару оушыларды осымша ізденуін талап етеді. Программалау - компьютер тсіне алатын белгілі бір командалар жиыны. Кез келген есеп мірмен тыыз байланысты трде беріледі. Осы есептерді математикалы моделін ру, алгоритмін жасау, машина тіліне аударып, нтижесін алу ажет.
Информатика пніні е негізгі ымдарыны бірі-алгоритм ымы. Алгоритм – рет-ретімен орындалатын командалар тізбегі деген маына береді. Программалау барысында берілген есепті алгоритмін табу, яни компьютерге, есепті орындау шін орындалуы керек, командаларды ретін крсету ажет. Есептерді математикалы моделін ру ажеттілігі де осында. йткені математиканы барлы есептері оай алгоритмделеді. Сол шін программалаумен айналысатын рбір оушыа тере математикалы білімді мегеру талап етіледі.
Оушыларды олимпиадаа дайындау кезеі те крделі. Дайындалатын оушыны білімін жетілдірумен бірге, оны моральды-психологиялы жадайына да мн беру ажет. Программалалау бойынша оушыларды дайындауда таы бір ерекшелік, оушы шыаран рбір есебін компьютерде тексеріп круі керек. Сонда оушыны алан теориялы білімі практикалы білімімен штасады.
Оушыларды программалау бойынша дайындауда тмендегі екі фактора ерекше мн беру керек, оушыа тере алгоритмдік ойлауды алыптастырумен бірге оушыны бір программалау тілін (Паскаль, Qbasic, Си жне т.б.) жете мегеруін амтамасыз ету ажет.
Осы баыттаы жмысты келесі кезедерге блуге болады:
1. Оушылар арасынан математикаа абылетті, логикалы ойлауы бар оушыларды тадау;
2. Тадалан оушыны алгоритімдік ойлау абылетін алыптастыру;
3. Оушыа компъютерді мегерту;
4. Оушыа программалау тілін йрету.
Олимпиадаа дайынды шін алынатын оушыларды 5-6 сынып оушыларыны ішінен тадаан дрыс. Біріншіден, бл сынып оушыларында білімге деген штарлы жоары болса, екіншіден, малім оушыны олимпиадаа 7-8 сыныптан бастап атыстыру арылы, оушыны мол тжірибе жинатауына ммкідік береді. Сонда оушы олимпиадаа 3 рет атысуды орнына 4-5 рет атысып, білім денгейін толы крсетуге ммкіндік алады. шіншіден, малім оушыны 5-6 жыл здіксіз дайындау арылы оушыны пнді жан-жаты мегеруіне ыпал жасайды.
1-кезеде оушылармен тмендегідей жмыстар ткізіледі:
- оушылармен информатика пні, оны ала ойан масаттары мен баыттары жайлы сбат ткізу;
- пнге ызыушылы танытан оушыларды жинап, тест жмысын алу арылы оларды абылетін тексеру;
- тест жмысын ойдаыдай тапсыран оушыларды, схбат ткізу арылы оларды ішінен математикаа абылетті, алгоритмдік жне логикалы ойлауы бар оушыларды тадау.
2-кезеде оушыларды жалпы логикалы абылетін дамыту масат етіп алынады. Бл кезеде оушылара трлі тапсырмалар, есептер беріледі. Есептерді негізгі мазмны оушыларды ойлау абылетін дамытатындай болуы ажет.
Сонымен, олимпиада кезінде оушыа тиісті негізгі талап мынадай: тапсырманы ойылуы жне орындауа ажетті шарттар оны текстінде крсетіледі де р оушыа таратылып беріледі. Оушыны масаты, тапсырманы ойылуына сйкес берілген шарттарды орындайтын программа жазу. Ал, программаны функциясы: берілгендер файлындаы тексті оу; ондаы ажетті мліметтерді алу; ойылан тапсырманы орындау; тапсырманы нтижесін аты белгілі нтижелік файла жазу.
Демек, оушыны информатикалы білім дегейін анытау барысында оны логикалы талдауы мен компьютерлік сауаттылыы, яни, оны программалау тілін мегере отырып, ойылан мселені шеше алатындай программа жасай алуы, файлдармен жмыс істей алуы жне де здері тандап алан программалау тіліні трансляторын олдана білуі атар тексеріледі.
Жалпы аланда, мектеп программасында берілгендер оры мен файлдармен жмыс істеу, яни файлды ру, ашу, жабу сияты мліметтер арастырылмаанымен, оларды арапайым трлерін мегеру оушыа иын сопайды. Олай болса, алдымен файлды ру, ашу жне жабу мселелеріне тоталып телік. Ол шін жалпыа бірдей тсінікті ету масатында арапайым Pascal (Cи) тілінде яни, Free Pascal (Dev C++) компиляторын пайдалана отырып тсіндіріледі.
Олимпиадалы тапсырмаларды орындау барысында негізінен ш трлі файлдармен жмыс жргізіледі: енгізу файлы (текстік файл), жмысшы файл (программа), нтижелік файл (текстік файл).
Алашы мліметтер жазылан, яни енгізу файлы (тестік файл) текст трінде рылады. Оны алгоритмі:
1. Контестілі мзір => ру => Текстік жат
2. Файл аты (input.txt)
3. Мліметтерді ендіру
4. Файл => Сатау
Программада берілгендер файлын ашып, ондаы ажетті мліметтерді оу шін:
Pascal тілінде:
Assign(f, ’input.txt’); { f - файлды айнымалыа ’input.txt’-
дискілік файл атын таайындау }
Reset(f); {оу шін файлды ашу}
Readln(f,v); {файлдаы мліметтерді v- айнымалысына енгізу}
...
Си тілінде:
#include <stdio.h>
long a,b;
int main(){
freopen("input.txt","r",stdin);
scanf("%ld%ld",&a,&b);
...
Ал, программа нтижесін шыыс файлына жазу шін келесі операторлар пайдаланылады:
Pascal тілінде:
Assign(f1 ’output.txt’); { f-файлды айнымалыа ’output.txt’-
дискілік файл атын таайындау }
Rewrite(f1); {жазу шін файлды ашу}
Writeln(f1,v1); {v1-нтижелік мліметтерді файла жазу}
Сlose(f1); {файлды жабу}
Си тілінде:
#include <stdio.h>
long a,b;
int main(){
freopen("output.txt","w",stdout);
printf("%ld",v1);
return 0;
}
Міне, осы іс-рекеттер кмегімен оушыларды файлдармен жмыс істеу ммкіндігі жасалынады. Бл оушыларды информатика пнінен олимпиадаа дайындауды алашы адамы.
Содан кейін оушыларды берілген тапсырма моделін рып, оны логикалы талдау жмысына дадыландыру масатында трлі тапсырмаларды орындалуын талап етіледі.
Олимпиада есептеріне талдау
Программалау техникасын мегеру таырыптары:
- Программалау тілдеріні негізі (Паскаль,Си)
- арапайым берілгендерді типтері оы лшемдері. Айнымалылар. Сызыты прогаммалар. Шартты операторлар. Циклдер. Процедуралар жне функциялар;
- Крделі берілгендер типтерімен (массивтер, атарлар, жазбалар, нсаулар, файлдар) танысу;
- Массивтер. Бір лшемді массивтер. Екі лшемді массивтер(матрицалар). Кп лшемді массивтер, Массивтерді реттеу жне іздеу алгоритмдерін мегеру;
- атарлар. Лексикалы жне синтаксистік талдау элементтері. атарларман жргізілетін операциялар. Лексем, ртрлі типтегі лексемдер. атардан санды бліп алу.
- Файлдармен жмыс істеу. Тестік файла жазу жне оу. Файлдан алынан деректерді керекті рылыма згерту. Типтік файлдармен жмыс істеу. Типтік емес файлдар. Енгізуді буферлеу.
- Рекурсия. Рекурсия ретінде берілетін математикалы функциялар. Алгоритмдерде рекурсияны олдану білу. Рекурсиялы ішкі программаллара мысалдар. Итерация рекурсиясын ауыстыру.
- Комбинаторика элементтері.
- "зын" арифметика. Стандартты типте сыймайтын сандарды сатау. Тізіммен жмыс істеу. "зын" сандармен жмыс істейтін арифметикалы операциялар.
- Динамикалы бадарламалауды принциптерін мегеру. Динамикалы жадыда апаратты сатау. Сызыты тізімде берілгендерді сатау. Екі байланысты тізімдер. Стек, шебер, кезек жайлы тсініктер. лкен массивтерді сатау.
- Есептерді шешу алгориті, дісі жне принципі. Крделі алгоритм жайлы тсінік. Крделілігін анытау. P жне NP кластарындаы есептер. NP-толы есептер.
- Іздеу жне реттеу алгоритмдері. Реттелмеген массивтен элементті іздеу. Кілт бойынша реттелген массивтен элементті іздеу. Фибоначчи дісі бойынша іздеу. N- лшемді реттелген массивте элементті іздеу. Реттеуді арапайым алгоритмдері. Тез реттеу алгоритмдері
- Нсаларды іріктеу дісі арылы есептерді шешу. Жиындарды орны ауыстыру, сйкестендіру, орналастыру. Нсаларды бліп алу. Шекара жне тарма дісі.
- Есептеу геометриясыны алгоритмдерін мегеру. Есептеу геометриясы жне санды дістер. Кесіндіні зындыы. Тзу тедеуі. Тзулерді илысу нктесі. Жазытытаы фигураа нктені жатуы. Дес кпбрышты ауданы. Тедеулер жейсін шешетін тедеулер жйесі.
- Графтар жайлы алгоритмдерді йрену;
Баылау сратары:
1. Мектеп оушыларын олимпиадалара атыстыруды ажеттілігі неде?
2. Информатикадан ткізілетін олимпиадаларды баса пндерден ерекшеліктері неде?
3. Оушыларды олимпиадаа дайындау кезедерін ата.
4. Информатикадан олимпиадаа атысатын оушылара математикалы білім аншалыты ажет?