Жпалы ауруларды трлері
Студентті зіндік жмысы
Таырыбы: Отанды алымдарды шектік жпалы патологияларды зерттеудегі рлі.Табии
ошатарды пайда болу факторлары
мен жадайлары.
Дайындаын: бдіханова Самал
Тексерген:ымбат Шарипова
Жоспары:
Кірісе
Негізгі блім
1. Отанды алымдарды шектік жплы ауруларды зрттудегі рлі.
2. Табии ошатарды пайда болу фактолары мен жадайары.
Орытынды
Пайдаланылан дебиеттер
Кіріспе
Эпидемиология” (эпидемия жне грек. logos – ілім) – жпалы жне инвазиялы ауруларды пайда болуы мен таралу задылытары, сол ауруларды жою шаралары туралы ылым. Эпидемиология екі блімінен трады: 1) жалпы Эпидемиология – жпалы ауруларды задылытары мен олармен кресу, жою жне оларды алдын алудаы теорияны, дістемелік жне йымдастыру негіздері туралы білімні жиынтыын амтиды; 2) жеке Эпидемиология – белгілі бір жпалы ауруа тн ерекшеліктерді жан-жаты зерттейді.
Эпидемиология микробиология, гигиена, паразитология, иммунология, жпалы аурулар клиникасы, т.б. жаратылыстану ылымдарымен тыыз байланысты. Жпалы аурулара крес шаралары тжірибелеріні орытындысы ретінде Эпидемиология кне заманнан бері белгілі. Мыс., б.з.б. 1000 ж. ытайда шешек ауруларына арсы егу дісі олданылан, ндістанда індетке арсы санитарлы за болан. аза жерінде лама алым, емші тейбойда Тілеуабыллы шешек ауруларына арсы вакцина егуді осыдан 500 жыл брын пайдаланан. Ал Шыыс Азия елдерінде алапес ауруларыны жпалы екенін біліп, ондай науастарды ошаулап, арнайы “алапес йіне” амаан. Ертедегі Римде лікті ала ішіне жерлеуге рсат етілмеген. Жпалы ауруларды тірі оздырыштар тудыратыны туралы алаш рет Гиппократты ебектерінде айтылан. айта ркендеу дуірінде жпалы аурулар туралы ыл. негіз алыптаса бастады
Эпидемиология саласында крнекті алымдар Х.Ж. Жматов, И.аралов, Н.Д. Беклемишов, М.А. Айымбаев, І.А. Макиров, Н.И. Киреев, Е.Х. Шратов, Н.Ж. Жайыбаев, т.б. кп ебек сіірді. С. міреев, І. дайбергенлы, тебойда Тілеуабыллы.
аралов Ишанбай араллы (1909-1992) - алым-эпидемиолог, медицина ылымыны докторы, азастан ылым академиясыны, КСРО Медицина ылымдары академиясыны корреспондент мшесі, КСРО Медицина ылымдары академиясыны академигі, азастанны жне араалпа АКСР-ні ебек сіірген ылым айраткері, медицина ылымы саласында азатан шыан тыш профессор.
Атбе облысыны Ойыл ауданында дниеге келген. лы Отан соысына атысан. Орынбор аласындаы жасспірімдерге арналан ш жылды мектеп-интернатында оыан. Орал аласындаы аза лкелік медицина техникумын, Алматы мемлекеттік медицина институтын (С.Асфендияров атындаы аза лтты медициналы университеті) жне осы институтты аспирантурасын бітірген. 1937 жылы институтты тмамдаан ол бірден аза КСР Денсаулы сатау халы комиссары болып таайындалан. 1937-1946 жылдары бірінші шаырылан КСРО Жоары Кеесіні депутаттыына сайланан. 1946-1947 жылдары Алматы медицина институты эпидемиология кафедрасыны мегерушісі. 1948-1950 жылдары - лкелік патология ылыми-зерттеу институтыны директоры. 1950-1954 жылдары Денсаулы сатау министрі ызметін атаран.
Ишанбай араллы - эпидемиология, профилактика жне микробиология саласындаы белгілі зерттеуші жне денсаулы сатау ісін йымдастырушы ірі айраткерлерді бірі.
алымны негізгі ылыми ебектері адама жатын ауруларды зерттеуге жне азастанны денсаулы сатау ісін йымдастыруа арналан. Ол малдан жатын аса ауіпті аурулара эпидемиологиялы трыдан жіктеу жасап, оларды жу жолдарын анытады, олара арсы олданылатын кешенді шараларды бірттас жйесін сынды. Cарыптан сатану масатында адам терісіне алдын ала вакцина егу дісін тапан. Оны сынан бл дісі азіргі кезде шет мемлекеттерде де олданылады.
Жпалы аурулар — зардапты вирустарды, микоплазмаларды, хламидийлерді, риккетсияларды, спирохеталарды организмге еніп, онда сіп-ну жне мір сру салдарынан туатын аурулар. Жпалы аурулар бактериялардан жне баса организмдерден (жанды денелерден) пайда болады, олар организмге аса зиянды. Олар р трлі жолдармен тарайды. Бактериялар, инфекция туызатын баса да кптеген организмдерді сатыы соншалыты, оларды микроскопсыз кере алмайсыз — ал арнаулы ралмен араанда сол зредей зат п-лкен болып крінеді. Ал вирус тіпті бактериядан да са.
Жпалы ауруларды кейде тек «инфекция» деп те атайды. Олар:
· Ішек аурулары;
· Жоары тыныс жолдары аурулары;
· ан немесе трансмиссивті аурулар ;
· Сырты абытарды аурулары болып блінеді.
Ішек аурулары (мысалы А-гепатиті) вирус ас орыту жолдарына ауыздан кіріп, ішектен нжіспен бірге шыады.
Тыныс жолдары ауруында шырышты абытар заымданады жне организмге вирус: ауамен кіреді.
ан немесе трансмиссивті аурулар (ртрлі энцефаломиелиттер, гемаррагиялы безгектер) аурудан сау адама жне жануарлара ан; сорыш насекомдар арылы беріледі, кейде осалы кмекшілері болады, кбінесе табии-ошаты болып келеді.
Сырты абытарды аурулары (тыру, аусыл, делбе) жанасудан, арым-атынаста болудан тарайды. Вирустардь организмде сіп-ну жне шоырлану ерекшеліктеріне сай оларды ошаты жне жалпы деп бледі.
Біріншісінде оздырыштарды сері тек енген жерде крінеді, ол сол жерде есіп-неді (мысалы ішекте, не тыныс жолдарында). Екіншісінде вирустар енген жерінде кбейіп, денеге тарайды да, баса азаларда екінші лкен оша райды (шешек, ызылша, полиомиелит). Ауруды мерзіміні затыына, белгілеріні крінуіне жне оздырышты сырты ортаа шыып труына байланысты олар жіті жне созылмалы болып блінеді. Жітілері тез жазылады, вирустан да тез тылады. Ал созылмалысы біресе айыып, біресе айталап кпке созылады. з алдына бір блек трі — баяу ауру. Бл трінде вирус организмде кпке дейін саталып, ауру заа созылады жне клиникалы белгілері кмескілеу болады. Ал ауру белгілеріні млдем болмайтын трін инаппаранттык деп атайды. Мнда организмнен ауру оздырышы, шыып кетеді де, иммунитет пайда болады. Ауруды латентті (жасырын) деген де трі бар. Онда вирус организмде те за уаыт мір среді.
Жпалы ауруларды трлері
Жпалы аурулар инфекциялы аурулар (лат. іnfectіo–жтыру):
1. тірі организмдерге ауру тудырушы микроорганизмдерді (бактерия, риккетсия, вирус, саыраула) енуінен пайда болатын кесел;
2. осы ауруларды белгісі мен даму барысын зерттеп, оны дл диагнозын ойып, емдейтін клиникалы медицинаны арнайы бір саласы.
Жпалы аурулар туралы деректер ертеден белгілі болан. Ежелгі грек алымы Гиппократ, ортаасырлы алым бу ли ибн Сина з ебектерінде кейбір ауруларды науас адамнан, жануарлардан жып, тез таралатыны, оан кзге крінбейтін “миазмалар” себепкер болатыны туралы айтан. 15 асырда жазылан . Тілеуабыллыны “Шипагерлік баян” атты ебегіні олжазбасында дертті пайда болуын адам денесіне рттарды (кзге крінетін жне крінбейтін) енуімен тсіндірген. 19 асырда бактериология, микробиология жне иммунология ылымдарыны дамуы Жпалы ауруларды толы зерттеуге ммкіндік берді. сіресе, француз алымы Л.Пастер, неміс микробиологы Р.Кох (1843 – 1910), орыс алымдары И.И. Мечников (1845 – 1916), Н.Ф. Гамалея (1859 – 1949), т.б. ебектеріні маызы зор болды.