Радиациялы апаттар жадайындаы шыл дрігерлік кмек йымы
Апаттар жне ТЖ-дан зардап шеккендерге е алаш медициналы кмекті жаын арада орналасан емдік профилактикалы мекемелер жзеге асыруы тиіс..
Дрігерлік ызметкерлерді алашы буынына шыл кмек крсететін бригадалар жатады.Олар емдік - профилактикалы мекемелерді базасында рылу керек. Шыл кмек крсету бригада рамына дрігер - радиолог , дрігер - гематолог - лаборант , физик - дозиметрист , гигиенист - гематолог кіреді . Оларды негізгі масаты зардап шеккендерге шыл дрігерлік кмек крсету госпитальдау заымданушыларды мамандандырылан жергілікті. айматы немесе орталы емдік мекемеге жеткізу . Егер жергілікті органдарды кмек крсету ммкіншілігі болмаса ,айматы немесе орталытаы шыл мед.бригада кмекке шаырылады.
йымдастырылады ірілерді алаларда шыл жне планово - кеестік кмек станцияларыны базасында республикалытарды ( рамда
Ресейді ), лкелік жне облысты ауруханаларды . Оларды йымды - штатты рылымы саннан туелді болады жне мінез-лыты радиациялы . ызмет крсетілетін ауданда ауіпті объектілерді есепке ала экономикалытарды . Климаттарды , климатогеог - рафических ,. экологиялы жне баса ерекшеліктерді . ызмет алашы буынымен келеді ой рамды жне рылымны , не жне орындарда . Орталытар сйемелдеу шін арналан территориялы мамандандырылан кштерді траты даярлыыны жне ралдарды ЭМП ызметтері , сіресе ашан радиациялы апат масштабтары жне сан та аландарды ЭМП . жергілікті ызметтеріні ммкіншіліктері басым болады
Радияцияа арсы ораныш сратары зекті маынаны ие болады жне жобалауды ар жаында жне объектілерді рылысымен саты санитарлы адаалау жзеге асыруы жанында жалпы скерлікті . Птер-йлік жне коммунально - трмыс таайындауды. Чернобыльдегі айылы оиалардан кейін, радиациялы факторлармен байланысты кптеген проблемалар туындады. Оны негізгісі халыты радиациялы ауіпсіздігі. Егер чернобыльдік апаттан кейін ластанан аудандарда трушыларды жадайы аладатса, азір бл проблема з георгафиялы шекараларын кеейтті. Енді басты мселе сулелендіруді азайту жайлы болды. Жне бл бден ммкін . йткені табии ИИИ сулелендіруді е лкен лесін яни 70% райды. Бл дозаны 80% адамдар оамды орындарда жне трын йлерде боланда абылданады. й ішінде адама сырты гамма сулелері сырттаыдай сер етеді.
Орналастыруларда халыты сулеленуге шырау млшерлері радиациялы салу орындарына туелді болады.Сондытан сулеленуді принципшіл жолмен яни табии жолмен азайтуа ммкіндік туады.
Наты бл масатты жзеге асыру шін елімізде алашы рет баылау йымына арналан уаытша критерилер делді. Бл шешім ССРОны негізгі мемлекеттік санитарлы дрігермен бекітілді 10.06.1991 г .N 5789-91( олар скерилер мен флоттара баытталан N 161|2|7510). Бл жатты кші минералды шыаруды жзеге асыратын ксіпорындара , мекемелер жне йымдарда таралады. Ол жат радиациялы баылауды жне адаалауды жзеге асыратын йымдарда басшылы ретінде пайдаланылады. Сондытан ол дрігерлік ызмет мамандарына жне санитарды адаалаушылара сулеленуді арынды тмедетуге ммкіндік береді.
Осымен орайлас халыты радияцияа арсы ораныштары жайлы проблемалар зады жолмен шешіледі . " Атомды энергияны олдану туралы " жне " халыты радиациялы ауіпсіздігі туралы ", Р задарында белсенді жмыс басарылады. Радиациялы ауіпсіздік дегейін ктеру ел халыны , соны ішінде скери ызметкерлерді ауіпсідігін жоарылатады.
Халыты ртрлі категорияларыны дрігерлік тексеру нтижелері , ресми трде те аз баяндалан. олда бар мліметтер бойынша мыналарды атап ту ажет: Бкілодаты радиобиологиялы съездте кптеген алымдарды анытауы бойынша биологиялы жне радиологиялы аспектілерді дозасы 1-ден 50-70 бэрді аралыында болан, ол цитогенетикалы згертулермен атар иммунитетті нашарлануына, гормонды статуса, организні гематологиялы гамеостазыны заымдалуына сонымен атар организмн функцианалды белсенділігін тмендетеді.
Сонымен Чернобльдегі АЭС-те жмыс істеушілері сонымен атар бл жерден 30 км ашытыта орналасан « Припять» ндіріс орнындаы ызметшілер 0,05 тен 0,75 аралыындаы сулеленулерге шыраандытан оларды бас ми функционалды кй-жадайлары бзуларандыы аныталан. Бл згерістер адамны мінез-лына сер етеді жне олар радияциялы сулеленуден кейін тек бірнеше жылдан кейін айын байалады.
Чернобльдегі айылы жадайдан кейін кейбір ересек адамдарды сонымен атар балаларды иммунды статусы згерген.
Клинико – эпидемиологиялы зерттеулерді нтижелері бойынша ,
(1986-1989) егер адам 3,5 жыл радионуклеотидтармен ластанан жерде тратаса, оны буынды патологиясы 3,6 есе, абыралы патологиясы 6 есе жне астенизациясы 3,5 есе жоарылааны млім.
Адамны ашушадыы 63,3 % -а, патологиялы кз органдары 36,0%-а жне басада органдарда крделі згерістер айын байалан.
Чернобльдегі апаттан кейін Киев аласында туу бойынша генетикалы мониторинг орнатылан. Бл баылау бойынша 1986 жылдан бастап жас жне крі босанущыларды балалары дене ааулытарымен жне те аз салмапен дниеге келген.
1988-1989 жылы радияциялы заттармен ластанан Житомир облысында балалара цитогенетиклы баылау жргізілген. Зерттеу нтежиелерінде оларды хромосомаларында кптеген теріс згерістер байалан.
Мында лимфоциттегі хромосомаларды аберациясы те жоары млшерде. Мселен, аберацияа шыраан жауша млшерлері мынандай:
1. Саркофаг рылысшыларында: 6,8%
2. Дозиметристерде: 4,9%
3. ЧАЕС ызметкерлерінде 4,6%
4. Припять трындарында: 2,7%
Хромосомаларды аберациясы жоары млшерде саталды. Оны орташа мні 3,1%-а те.
Житомир облысындаы Народическии ауданындаы трындарды жлынында жне асазандарында патологиялы згертулерді табылан.
Кптеген клеткаларда аутофагиялы вакуольдер жне сулеленуге кп млшерде кездескен.
Шырышты абы пластинкасындаы элементтеріні кпшілігі некробиоз кй-жадайында болды . Шырышты асазанны ішкі абаттары шаын организмдерді колониялары да кездескен . Бл жлына жне асазанны шырышты абыына за уаыт радионуклидтерді сер етуін длелдейді.
Орталы ауданды аурухана Полесской , Новозыбковскодаы перезентхана жне денсаулы орау баса органдарыны мемлекеттік эксперттік зерттеулері бойынша соы жылдары тыныс жолындаы аурулар, асазан- ішек жолындаы аурулар, анайналымына байланысты аурулар, иммунды жйеге атысы бар аурулар сонымен атар жктілік кезеіндегі трлі ауытулар байалады. Балаларды аланша без кй-жадайы аладатады . Радионуклетидтермен ластанан Киев жне Житомир облыстарында 1,5-2 есеге дейін жктілікті ауыр шиеліністері байалан, мселен, токсикоздарды кеш пайда болуы, анемия жадайлары, сонымен оса 3 есеге дейін жатырлы ан кетулер, 2 есе уаытынан брын босанулар орын алды. Бндай сас жадайлар Брянск облыстарындада байалады.
Народическии жне Обручевскии аудандарында 1989 жылы лі туандарды саны 2 есе сті.
Халыты ртрлі категорияларбойынша тексеру нтижелері ,
Украина аудандарында барлы баылаудаы адамдарды денсаулы кй-жадайлары тмендегені туралы длелдейді.1987-1989 жылы сау адамдарды саны 47% дейін тмендеді. Балаларды ауру-сыраулыы 12,5 %-а сті жне 45% есейгендер жпалы гепатит ауруына шалдыты. Дл осылай ,1988 жылы анайналымнан лгендерді саны 1987 жылмен салыстыранда 6 есе сті.
Тексеру нтижелеріні талдауы авторлара маызды шешім абылдауа ммкіндік берді, оларды ойынша аз млшердегі сулелендіру кп млшердегі сулелендіруге араанда денсаулыа лдеайда лкен зиян келтіреді екен. рсетеді. Осыан орай мына пунктер туелділікке кері серді крсетеді:
1. Механизм „ - жолдар айрыша аласа кшейте тскендік радиациясы аз млшерлеріні биологиялы кшті серлерді реализациясы жзеге аса алады .
Мына оиада негізгі заымдаыш агенттермен СР келеді , сулеленумен басталандар ^ радикалдарды рекетінен биологиялы рылымдарды ораныш нтижелілермен - ралдарымен е алдымен ала шыады. Е басты заымданушы нысана болып тор мембранды рылымы келеді .
2. тжірибелік жне эпидемиологиялы тап осылар аз облыста млшер уаттылытары кері кшті сер барысына крсетеді. Біра осы ша длелденгенмен толы мнді аргументтелмеген. Бан осымша 29 тжірибелік длел ажет.
3. радиация аз млшерлеріні медицина - биологиялы кшті серлері адам денсаулыына те зиян.
4. Профессиялы кзарас бойынша Чернобльдегі АЭС бірегей..
5.Адара жргізілген эксперименттік тжірибелеріні нтежиесі бойынша алынан нтежиелер толы емес.
Организм негізгі тіршілік маызды жйелеріні кптеген биологиялы крсеткіштерді аныталан, е алдымен бола алады натылармен , сонымен атар радиация млшерлеріні биологиялы кшті .