озалыс функцияларды реттейтін ОЖЖ блімдері.

1. Сопаша ми мен варолий кпірі. Дене алпын стау рефлекстеріне лабиринт (кіреберіс, жарты айналмалы каналдар) рецепторларынан афферентті сигналдар кіреберіс ядроларына, содан со кіреберіс жлын жолы арылы жлын мотонейрондарына барып, дене алпын стау рефлекстерін алыптастырады.

2. Ортаы ми. ызыл ядро мен ара зат. ызыл ядро ми ыртысымен, ыртыс асты ядролары, мишы жне жлынмен тыыз байланысан. Ол аа еттеріні тонусын реттейтін озалыс орталы. Егер мысыты миын ызыл ядродан тмен жерден кессе, мысыта децебрациялы мелшию (ригидность) пайда болады (жазылу еттеріні тонусы кшейеді). Бл жадай жазу еттері тонусына ызыл ядроларды тежегіш ыпалыны тоталуынан байалады.

ара зат. Бл ядроны нейрондары дофамин деген затты синтездейді жне базальды ядролармен тыыз байланыста. Саусатарды нзік жне наты имылдарын жне шайнау мен жту рдістеріні йлесуін амтамасыз ететін орталы болып табылады. Бл орталытарды заымдалуы еттерді пластикалы тонусыны жоалуына келеді

3. озалыс функцияларыны реттелуіндегі мишыты ролі. Е бастысы мнда еріксіз жне ерікті имылдарды йлесуін амтамасыз ету жне оларды длме-дл болуы мен дене тепе-тедігін сатау. Мишыты озалыс айматары ми ыртысыны озалыс айматарымен жне миды баса да озалыс орталытарымен тыыз байланысты. Мишыты реттеу ызметі бзылса келесі симптомдар болуы ммкін: астения, астазия, атония, атаксия, дисметрия, дизартрия, (оулытан ара). Мишыы заымдалан аурулар кзін жмып, мрнына саусаын дл апара алмайды (мрын сауса сынамасы).

4. Базальды ядролар (жолаты дене жне бозылт шар). Осылар, таламус жне ортаы ми ядролары стриопаллидарлы жйеге кіреді. Ми ыртысы жне стриопаллидарлы жйе организмні ерікті жне еріксіз имыл реакцияларына атысады. Клиникада кездесетін кейбір ауытулар: атетоз – ол саусатарыны еріксіз рт трізді баяу имылдары, хорея – бетті мимикалы еттеріні жне ая-ол еттеріні тырыспасы жне Паркинсон синдромы – акинезия, гипотонус, статикалы тремор озалыссыз дірілдеу. Осы згерістер стриопаллидарлы жйені функциясыны бзылуымен байланысты деген пікір бар.

5. Ми ыртысы. озалтыш зона (моторлы айма) ми ыртысыны алдыы орталы атпарында орналасады. Бл зона зі 2 аланан трады (Бродман бойынша 4 жне 6 аладар). 4 ала озалтыш талдаышыны орталыы болып саналады. Бл аланы 5 абатында лкен пирамидалы жасушалар, яни Бец жасушалары бар. Олардан пирамидалы, ерікті имыл атаратын жол басталады. Моторлы аймата соматотопикалы рылым бар: W см. W адам денесіні р блігіне сйкес миды арама-арсы жарты шарыны моторлы зонасында проекциялы участкісі болады. Сол участкілерде дене проекциялары аударылан трде орналасады. Денеде физиологиялы маызы кбірек участкілерді ыртыстаы айматары да ке болып келеді. Алтыншы (6) ала екінші озалтыш айма (премоторлы айма) болып арастырылады. Бл айматы абаттарында Бец клеткалары жо. ызметі жаынан баяу, крделі имылдарды амтамасыз етеді. осымша моторлы айматар миды медиалды жне мадай бліктерінде орналасады.

ІІ. Белгілі баытпен озалу

Кеістікте белгілі баытпен кру координаттара арай озалуды негізгі масаты кзді бір зата адаалау. Бл рдіс озалтыш жйе арылы іске асады.

Кзді тез озалыстары (саккады) ерікті жне еріксіз болып блінеді. Еріксіз имылдар мишыпен реттеледі, ерікті имылдар ми ыртысымен реттеледі.

Кз бен басты йлесімді имылдарын арнайы рефлекстер реттейді. Оларды орталы звеносы трт тмпешікті жоары тбешіктерінде жне мойын, кз, вестибулярлы рефлекстер жйесі болып табылады.

ІІІ. Денені бір орыннан баса орына ауысуы (локомоция)

Денені алашы алпынан озалту шін жерді тартылу кшін, сырты ортаны кедергісін, денені инерциялы кшін баындырып ту ажет. Локомоция кезінде немі денені тепе-тедігі саталуы тиіс. Локомоцияны негізгі трлері жгіру мен жру. Оларды реттеу орталытары жлын мотонейрондары болып табылады. Бл жерлерде озу мен тежелу рдістеріні алмасуы пайда болады. Жлын мотонейрондарына миды баса жоары блімдері ыпал крсетеді: ми баанасы, мишы, таламус, стриопаллидарлы жйе, ми ыртысы. Крделі имылдар ата бадарлама арылы іске асады. Сол жерде кері афферентацияны маызы зор. Кері байланыс жлын – сопаша ми байланыстары арылы теді (Голль жне Бурдах жолдары).

ІV. Манипуляторлы имылдар

Блар мотивациялармен байланысты, ерікті имылдар болады. Осыан жауапты миды рылымдары: ми ыртысы, базалды ганглилер, мишы.

Сонымен имыл-рекетті реттелуінде ОЖЖ-ні кптеген блімдері атысады.

Блшы ет тонусыны жне имылдар йлесуіні згеруі диагностикада олданылады. Оларда мынадай кріністер байалады: блшы ет тонусыны тмендеуі (гипотонус), блшы ет тонусыны жоарылауы (гипертонус), жрген жне тран кездегі тепе-тедікті бзылуы (атаксия), о жне сол жаты бірдей имылдамауы (асинергия), наты жне длденген имылдарды бзылуы (дисметрия), имыл активтілігіні кшеюі (гиперкенез) немесе тмендеуі (гипокенез).