азастан Республикасындаы жалпы сатандыруды жадайы мен даму мселелері
Республикада сатандыру нарыы зіні дамуында жаа кезендерге туде. Сатандыру тлемдеріні траты су дегейі байалды. Мліктік сатандыру жасы дамуда.
азастан Республикасы Президенті Жарлыыны 1995 жылды 3 азанынан бастап кшіне енген. «Сатандыру туралы» заы сатандыру жмыстарын демонополизациялауа, мемлекеттік жне мемлекеттік емес коммерциялы йымдары шін еркін бсекелестікке тен шарттарына жол ашты. Шетелдік сатандыру йымдары шін ішкі сатандыру нарыы ашылды жне де шетелдік инвестициялара. Жарлыа сйкес сатандыру занамасыны орындалуын баылау шін мемлекеттік сатандыруды адаалау рылды.
Дамып келе жатан сатандыру нарыыны негізгі ызметтері андай екен?
· Туекелдерді барлы трлеріні сатандыруды орауына максималды жаулауын амтамасыз ет, ызметтерді клеміні кееюі, сондай- а жаа технологиялармен амтамасыз ету;
· кіметпен сатандыру нарыына аржылы туекелдерді беру кепілі;
· Ірі туекелдерді сатандыратын азастанды траты аржылы сатандыру компанияларыны кееюі, сондай- а шетелдік жне отанды инвесторларды жекшелендіру жне инфраструктуралы жобаларды, экспортты несиелерді;
· Сатандыруа жмсалатын мемлекеттік шыындарды ысарту;
· Шетелдермен бірлесе отырып, байланыс орнату. азастан Республикасыны экономикасына кірістерді ятын жне инвестициялайтын сатандыру компанияларын ру;
· Мемлекеттік жне меншіктік, міндетті жне еркін сатандыруларды ру;
· Бсекелестік ортаны ру;
· Халыты сатандыру мдениетін ру жне сатандыру туралы занаманы жзеге асыру;
· Шетелдік тжірибені рационалды олдану жне адаптацялау;
· Сатандырушыларды квалификациясын сіру туралы оуды йымдастыру.
Республикада шаын жне орта бизнесті дамытуды олдау шін занамада зара сатандыру ммкіндігін бекіту ажет.
Сатандыру нарыыны рі арай дамуы, сатандыру жйесін, сатандыруды, айта сатандыруды руды ажет етеді. Жергілікті жне халыаралы нарыта азастанды жне шетелдік инвестицияларды кепілдендіру ажет. Олар зиянды толтыру сраы бойынша мемлекетке жне кіметке тсетін ауыртпалыты ысартады жне республика экономикасына сырты жне ішкі инвестицияларды тарту аымын орнатады, шетелдік сатандырумен бірлесе отырып, сатандыру компаниялары, сондай- а шетелдік компанияларды кілдеріні жне брокерлік фирмаларды рылуына келеді.
рине сатандыру жобалары туралы халыаралы тжірибеге жне стандарттара сйкес сратарды шетелдік инвесторларды атысуымен болатын келісімні е бастапы кезеінен бастап арастыру ажет. Сатандыру жне айта сатандыру азастанды сатанушылара сатандыру портфелін баланстауа ммкіндік берді, аржылы тратылыты жне сатандыру операцияларыны рентабельдігін амтамасыз етеді. Шетелдік сатандырушылардан белгілі крсетімдерге тмендету, сондай- а млікті сатандыру жйесі халыаралы айта сатандыру компанияларындаы ірі туекелдер бойынша жауапкершілікті сатандыруа амтамасыздандыру.
Сатандыру нарыыны рылуына халыаралы тжірибені іскерлік олдану. Сатандыру компаниялары лемдегі жетекші сатандыру компанияларымен серіктесуі керек, шетелдерді атысуымен бірлесе отырып сатандыру, кеес, брокерлік комапнияларды ру ажет. Сатандыру ызметіні шарттары жне тиімді тандау трлерімен сатандырушыларды амтамасыз ететін.
Таяу жылдары азастаннны сатандырушы Одаыны ролі жоарылайды. Оалр сатандырушыларды кзарастарын мемлекеттік жне занамалы ыты жне нормативті актілерді дайындауа атысады. Сатандыру маркетингі жне мониторингі жргізіледі.
Млікті сатандырушылар Одаыны жне Мемлекеттік сатандыруды орау кадрларын, сатандыру жмыскерлерін дайындауа жне айта сатандыру сраыны шешілуін ола алды. Сонымен атар шетелдік сатандыру компанияларын да.
Баралы апараттар кмегімен халыты сатандыру мдениетіні рылуы бойынша масатты баыттарды ткізу кзделді.
азстанны сатандыруы дамуыны баыттарына за мерзімдік мірді сатандыру, мліктік сатандыру, ксіпорынны мліктерін сатандыру, инвестициялы жне конверсиялы саясатты жзеге асыру барысында мемлекеттік кзарастарды орауды жатызуа болады.
Сатандыруды кейбір трлеріні ерекше леуметтік мнін ескере отыры, міндетті сатандыруды жеке трлерін экономикалы жадайларды жасартуды есептей келе енгізді.
Медициналы сатандыру мемлекеттік леуметтік сатандыруды блігі ретінде, азастан Республикасыны азаматтарына жалпылама болуы керек. Жне міндетті сатандыру орымен жзеге асырылуы ажет. Еркін медициналы сатандыру осымша медициналы сатандыруды базалы бадарламасына негіз болады.
Нарыты экономикалы дамуы медициналы жекелеген йымдарыны адвокатты контораларды, ксіпорындарды дамуына келеді. Бл айтылан йымдар міндеттерін орындау кезінде кеткен ателіктеріні кесірінен болан зияндара жауапты. Іскерлік жауапкерлікті сатандыру, азіргі кезде орындалмайды. Сонымен атар азастанды сатандыру нарыында сйкес орын алады.
Мемлекеттiк реттеудi негiзгi мiндетi сатандыру ызметi нарыын алыптастыру жне тиiмдi рекет ететiн сатандыру нарыын дамыту, трлi ыты-йымдастырушылы нысандаы сатандырушылар ызметi шiн ажеттi жадай жасау болып табылады
Ерекше саты атынастар, саты ызметтi рыногiн дамыту, азаматтар мен зады тлаларды сатандыру трысындаы орау «Саты ызмет туралы азастан Республикасыны заымен, сатандыру мселелерi жнiндегi кiмет аулыларымен жне лтты банктi саты адаалау департаментiнi нормативтiк актiлерiмен реттелiп отырады.
Сатандыру нарыында мемлекеттiк реттеу кiлеттi органыны алдында тран мiндеттерiн орындауда оларды ызметтерiнi соы масаты.
Сатандыру ызметiнi ттынушысы - сатандырушыны сатанушы ыын орау.
Сатандыру саласындаы мемлекеттiк реттеудi мiндеттерiне мыналар жатады:
1. азастан Республикасында траты сатандыру жйесiн жасау мен олдау жне лтты сатандыру рыногыны инфрарылымын алыптастыру;
1. сатандыру рыногын реттеу, сатандыру ызметiн адаалау;
2. Сатандыруды негiздерiн задармен баянды ету, мiндеттi сатандыру трлерiн, халыаралы сатандыру жйесiне азастан Республикасыны атысу принциптерiн белгiлеу;
3. Сатанушыларды, сатандырушыларды жне пайда алушыларды ытары мен зады мдделерiн орау болып табылады.
Сатандыру саласындаы мемлекеттiк саясатты iске асыруды сатандыру рыногындаы iстi жайына мемлекеттiк баылау жасауды амтамасыз етудi оса, укiлеттi мемлекеттiк орган жне мемлекеттi згеде органдары з зiретi шегiнде жзеге асырады.
зге де мемлекеттiк органдарды осы замен реттелмеген кiлеттiлiгi мiндеттi сатандыру трлерi бойынша тиiстi за актiлерiнде кзделуi ммкiн.
азастан Республикасыны за актiлерiнде тiкелей кзделген жадайларды оспаанда, мемлекеттiк органдар мен оларды лауазымды адамдарыны сатандыру (айта сатандыру) йымымен сатандыру брокерiнi сатандыру ызметiне араласуына тиым салынады.
Укiлеттi мемлекеттiк орган - азастан Республикасыны задарына сйкес сатандыру рыногын реттеу жне сатандыру ызметiн адаалау жнiндегi функциялар мен кiлеттiлiктi жзеге асыратын мемлекеттiк орган. Укiлеттiк мемлекеттiк органны ыты мртебесi азастан Республикасыны за актiлерiмен белгiленедi.
азастан Республикасыны аржылы рынокты жне аржылы йымдарды реттеу жне адаалау агенттілігі азастан Республикасыны Президентіне тікелей баынатын орган. Бл баыныштылы келесідей белгілерден крінеді: 1. азастан Республикасыны аржылы рынокты жне аржылы йымдарды реттеу жне адаалау агенттілігіні траасын азастан Республикасыны Президенті таайындайды, зі босатады; 2. Трааны орынбасарларын азастан Республикасыны Президентіні зі трааны сынысымен таайындайды жне босатады; 3. Ешбір орган азастан Республикасыны Президентіні рсатынсыз немесе келісімінсіз бл агенттілікті ызметін тексере алмайды; 4. аржылы рынокты жне аржылы йымдарды реттеу жне адаалау агенттілігіні ыты жадайын крсетуші нормативтік акті – Ережені азастан Республикасыны Президенті бекітеді; 5. азастан Республикасыны аржылы рынокты жне аржылы йымдарды реттеу жне адаалау агенттілігі зіні атаран жмысы жайлы жылды жоспарды Президентке тапсырады.
Лауазымды адамдарды немесе меншiгiнде не басаруында сатандыру (айта сатандыру йымдарыны) дауыс беретiн акцияларыны бес проценттен астамы бар адамдарды жне сатандыру брокерлерiнi жаын туыстары укiлеттi мемлекеттiк органны сатандыру iсiн адаалайтын рылымды блiмшенi ызметкерлерi бола алады.
Укiлеттi мемлекеттiк органны кiлеттiлiктерi ''Сатандыру ызметi туралы ''азастан Рспубликасыны заыны 8-тарауыны 43-бабында келтiрiлген. Оан сай укiлеттi мемлекеттiк органны кiлеттiлiктерiне мыналар жатады:
азастан республикасында сатандыру жйесiнi жмыс iстеуiн жне лтты сатандыру рыногыны инфрарылымын алыптастыруды, сатанушыларды жне сатандыру рыногыны зге де атысушыларыны зады мдделерiн орауды амтамасыз ету жнiндегi мемлекеттiк саясатты жргiзедi;
1. сатандырру рыногын реттеу аидалары мен дiстерiн, сатандыру ызметiн адаалауды йымдастыру тртiбiн белгiлейдi;
2. сатандыру (ай та сатандыру йымдарын) руа, оларды баылап отыру ыын иемденуге, оларды з еркiмен айта рылуына жне таратылуына рсат, азастан Республикасыны аумаында да, оны аумаынан тыс жерлерде де сатандыру (айта сатандыру) йымдарыны филиалдары мен кiлеттiлiктерiн ашуа келiсiм бередi.
3. Сатандыру (айта сатандыру) ызметiн, сатандыру брокерiнi ызметiн, сатандыру рыногындаы актуарий ызметiн, сатандыру (айта сатандыру) йымдарыны аудитiн жзеге асыру ыына лицензиялар бередi;
4. Сатандыру (айта сатандыру) йымы шiн пруденциальды нормативтердi жне зге де саталуа мiндеттi нормалар мен лимиттердi, жарылы жне меншiктi капиталды е аз млшерiн оса, белгiлейдi жне оларды саталуын баылауды амтамасыз етедi;
5. Таратылатын сатандыру (айта сатандыру) йымдарын тарту комиссияларыны ызметiне баылау жасауды жзеге асырады;
6. Сатандырау жне айта сатандыру йымдарыны басшыларына арналан бiлiктiлiк талаптарын белгiлейдi, оларды сайлауа (таайындауа) келiсiм бередi;
7. сатандыру (айта сатандыру) йымыны аржылы жаынан тратылыы мен тлем абiлетiне талдау жасауды, баа берудi жне баылауды жзеге асырады;
8. сатандыру йымыны сатандыру шарттарын (сатандыру полистерiн) есепке алу тртiбiн белгiлейдi;
9. статистика мселелерi бойынша укiлеттi мемлекеттiк органмен бiрлесе отырып, сатандыру (айта сатандыру) йымдарыны, сатандыру брокерлерiнi статистикалы есебiнi тiзбесiн, нысандарын, табыс етiлу мерзiмiн белгiлейдi.
10. сатандыру ызметi субъектiлерiн инспекциялау ызметiн жргiзедi;
11. сатандыру рыногыны ксiби атысушыларына санкция олданады;
12. сатандыру рыногыны ксiби атысушыларын берiлгген лицензияларды олданылуын тотата тру жне лицензияларды керi айтарып алу туралы шешiмдер абылдайды;
13. укiлеттi мемлекеттiк органмен келiсе отырып, бухгалтерлiк есеп пен аудит мселелерi бойынша сатандыру (айта сатандыру) йымдарыны бухгалтерлiк есебi стандарттарын белгiлейдi;
14. мiндеттi сатандыруды жекелеген трлерi бойынша полистердi нысаны мен мазмны жнiндегi талаптарды белгiлейдi;
15. сатандыру (айта сатандыру) йымыны акцияларын мжбрлеп сату жнiнде азастан Республикасыны задарында кзделген тртiппен шаралар олданады.
16. азастан Республикасы аржы рыногыны субъектiлерiн адаалайтын баса да укiлеттi органмен ынтыматастыты жне ажеттi апарат жзеге асырады;
17. баса мемлекеттердi сатандыруды адаалау органдарымен, сонгдай-а халыаралы йымдармен сатандыру рыногын реттеу жне сатандыру ызметiн адаалау мселелерi бойынша атынастарда азастан Республикасыны мдделерiн бiлдiредi жне с.с.).
азiргi уаытта азастан Республикасында сатандыру атынастарын мемлекеттiк реттеудi кiлеттi органы азастан Республикасыны Халыты Банкi болып табылады. Жарлыа сай, Халыты Банк сатандыру iсiн реттеу мен адаалауды келесi ызметтерiн атарады:
- азастан Республикасыны сатандыру нарыыны ызмет етуiн амтамасыз ету, сатанушылар жне баса тлаларды ытары мен зады мдделерiн орау жнiнде шараларды абылдайды, сатандыру жне айта сатандыру йымдарыны, сатандыру же ауйта сатандыру брокерлерiнi ызметiн мемлекеттiк реттеу жнiнде шаралар анытап, оларды абылдайды.
- з зыретi шеберiнде сатандыру нарыыны барлы субъектiлерiнi орындауына мiндеттi сатандыру жне оны адаалау жнiнде нормативтiк ыты актiлер абылдайды;
- сатандыру жне айта сатандыру йымдарыны жарылы капиталынны минималды млшерiн белгiлейдi;
- сатандыру жне айта сатандыру йымдарыны, сатандыру жне айта сатандыру брокерлерiнi ызметiн лицензиялайды.
- сатандыру жне айта сатандыру йымдарын ашуа, оларды ерiктi айта йымдастыруа жне жоюа рсат, республика территориясында жне азастан Республикасыны территориясынан тыс сатандыру жне айта сатандыру йымдарынны кiлдiктерiн ашуа келiсiм бередi;
- Басарма траасы жне мшелерi, сатандыру жне айта сатандыру йымдарыны бас есепшiлерi, сатандыру жне айта сатандыру йымдарыны блiмшелерiнi басшылары мен бас есепшiлерi ызметiне таайындауа келiсiм бередi немесе бас тартады;
- сатандыру ызметiн жзеге асыратын йымды тексередi;
- з баылау жне адаалу ызметiн жзеге асыру шiн ажеттi апаратты сатандыру нарыы субъектiлерiнен алады;
- здерiнi баылау жне адаалау ызметiн жзеге асыру шiн сатандыру жне айта сатандыру йымдарыны жне сатандыру жне айта сатандыру брокерлерiнi бухгалтерлiк, статистикалы жне баса есеп-исаптар тiзiмiн, нысанын, тапсыру мерзiмiн белгiлейдi;
- сатандыру статистикасын дайындау, сатандыру нарыыны жадайын экономикалы талдау шiн сатандыру жне айта сатандыру йымдарыны, мемлекеттiк органдарды ассоциациясынан, одатарынан, бiрлестiктерiнен ажеттi апарат алады;
- сатандыру жне айта сатандыру йымдарына, сатандыру жне айта сатандыру брокерлерiне берiлген лицензия рекетiн тотату туралы шешiм, задармен арастырылан негiздер бойынша сот тртiбiнде оларды ызметiн тотату бойынша шараларды абылдайды;
- баса мемлекеттердi сатандыруды адаалауды органдарымен атынаста, халыаралы жне баса да сатандыру йымдарында азастан Республикасыны мдделерiн сынады;
- сатандыру iсiн адаалау жнiнде мемлкеттiк орган ретiнде Халыты Банктi баса да ызметтерi мен кiлеттiлiктерi сатандыруды жне сатандыру ызметi туралы задармен аныталады.
Сатандыру рыногын алыптастыру рдiсiн реттеудi негiзгi дiстерiнi бiрi сатандыру iсiн лицензиялау. Лицензиялауды таайындалуы сатандыру йымыны сатандыру iсiн жргiзуге дайындыын тексеруден, осы ызмет сферасын анытаудан трады. Сатандыру (айта сатандыру) йымдары ретiнде тiркелген зады тла сатандырушы статусын жне кiлеттi орган беретiн лицензияны алан мезеттен бастап ана сатандыру iсiн жргiзу ыына ие болады.
Жеке тлалар сатандыру атынастарында сатанушы ретінде 18 жастан бастап ана бола алады, ал жасы толмаандар шін оларды атынан сатандыру шарттарын ата – аналары, аморшылары, ораншылары жасайды. 14 жаса толмаандар шін оларды келісімі ажет емес, ал 14 жаспен 18 жас арасындаылар шін оларды келісімдері керек. Мндай атынастарда жасы толмаандар сатандырылан тлалар болып табылады да, ата – аналары, аморшылары - сатанушылар болады.
Сатандыру iсiн реттеу жне адаалауды кiлеттi органы ретiнде Р Халыты Банкiнi негiзгi мiндеттерiнi бiрi страховщиктердi сатандыру операцияларыны аржылы тратылыын амтамасыз етудi минималды шартын сатауа немi баылау жасау болып табылады.
Сатандыру нарыын руды арнайы сатандыру туралы заа негіздеу керек, онда сатандыру нарыына атысушыларды брі шін ке жадай жасауа бейімделіп, сіреке сатандыру ісіндегі аса ауіпті авантюризмні пайда болуына ммкіндік бермеу керек.
Сатандырудаы за шыарушылы тек ана клиенттерді мдесін ана емес, сондай – а сатандыру йымдарыны здерінде болуы ытимал банкроттытан сатандыру рылымдарында туындаан монополизмнен сатауа тиіс. Осы сондай – а сатандыру йымдары ткізіп жатан операцияларды финансты тратылыын сатау шін де, здерінде бар аражатты салуды масата сйкестілігі шін де жне сатандырушы мен сатандырушыны арым – атынасын ана емес, секілді мемлекетпен, тіпті сатандырушылар арасындаы атынастар шін де ажет.
Нары, сіресе оны алашы аз тру стінде алып – сатарлы науанны тууына сотырмай оймайды, ондаы масаты «сатандыру блішінен» тезірек рі молыратау асап алу. Сондытан сатандыру ызметін реттейтін ата жйе аса ажет, ол бір жаынан здеріні те айын болашаы мен ммкіндіктерін болжап сатандыру жргізетін, аятарына ны тран сатандыру йымдарыны жолынан кедергілерді алып, екінші жаынан – сатандыру ісі мен сатандырушылара зиянын тигізетін йымдарды сатандыру нарыына жібермес еді. азастан Республикасы Жоары Кеесіні VIII сессиясы (1992 жылды маусымы) «азастан Республикасыдаы сатандыру туралы» За абылдады, ал X сессияда бл заа жекелеген згерістер мен толытырулар енгізілген болатын.
Осы За егізілген згерістер мен толытырулар ескеріле отырып, сатандыру ызметтеріні нарыты атынасын алыптастыруа, сондай – а ксіпкерлік ызмет субъектілері мен азаматтарды сатандыру оранысын кеейтуге баытталан.
Осы Замен реттелетін атынастар:
Сатандыру шартын жасасу мен орындау барысында туындайтын сатандырушы мен сатанушы арасындаы атынастар;
Сатандырушылар мен сатандырушыларды сатандыру атынастары арнаулы задармен реттеледі.
Сатандыру ызметін жзеге асыратын адамдарды мемлекеттік тіркеу
Сатандыруды жзеге асыратын адамдарды мемлекеттік тіркеу ксіпорындарды тіркеу шін белгіленген тртіппен жргізіледі.
Сатандырушыны жарылы орыны млшері оны меншік тріне жне ызметіні йымды тріне арамастан 100 мы сомнан кемболмауа тиіс.
Шетелдік зады мекемелер мен азастан Республикасы аумаында тіркеліп, жмыс істейтін шетелдік атысулар арылы з ызметкерлерін, мліктері мен жауапкершілігін сатандыру, сол секілді азастан Республикасы задарына сай міндеттілікке жататын баса да сатандыру азастан Республикасыны сатандыру мен халыаралы практика туралы задылытарына сйкес азастан Республикасыны сатандыру ксіпорындарында жзеге асырылады.
Шетелде жрген азастан Республикасы азаматтары мен зады йымдарыны мліктік мделері, егер бл сол елді задарына айшы келмесе, Осы Заа сйкес сатандыруа жатады.
Сатандыру міндетті жне ерікті сатандыру трінде жзеге асырылады. Міндетті сатандыру – за кшімен жзеге асырылатын сатандыру.
Міндетті сатандыру кезінде сатанушы сатандырушымен ылы актіде ескерілген, осы сатандыру атынастарын реттейтін жадайлара орай шарт жасасуа міндетті.
Міндетті сатандыру шарты з ызметін сынан кез келген сатандырушымен жасалуы ммкін. Мемлекеттік сатандыру ксіпорны шін мндай шартты жасау оны міндеті болып табылады.
Орытынды
“Сатандыру” деген сзді зі “орыныш” деген сзді маынасынан шыан, біра мны дрыс тсіну ажет, яни бл жерде “орыныш” деген сз, адамны белгілі бір затты жоалтамын немесе блдіремін деген сезім туандытан пайда болады. Біра бл кбінесе “туекел” деген сзге сйкес келеді. Cонымен, орыта келгенде сатандыруды адам мірінде маызы те зор. Ол арылы рбір адам зіні материалды ндылытарын жоалтпауына сенімді болуына болады.Болашата не боларын ешкім білмейді. Сондытан да кез-келген туекелді сатандыру дрыс болады деп ойлаймын. Сатандыру азіргі кезде азастан Республикасында арынды дамуда. Жне болашата азастанда сатандыру саласы шетел мемлекеттеріндегі сияты дегейге жетеді деген міт бар.
орыта келе, нарыты атынастара ту біратар маызды рылымды згерулерге келіп, азастан Республикасындаы сатандыру жйесіне крделі сер етті. Мемлекеттік монополиядан сатандыру нарыындаы сатандыру операцияларына ту жзеге асырылан. азіргі кезде барлы шаруашылы субьектілерінде наты сатандыру назарымен оса здеріні жмыстарын руа мтылатын жаа сатандыру компанияларыны рылу процесі жедел дамытуда.
лтты сатандыру нарыын ыты реттеуді задылы базасын Р “Сатандыру туралы” заы алады. Сол уаытта сатандыру нарыына баылау функцияларын жзеге асыратын азастан сатандыру адаалауы рылан. 1996 жылы азастан сатандыру адаалауы Р аржы Министрлігіні сатандыру адаалау департаментіне ауыстырылды.
Р рылып жатан сатандыру нарыы Р – ны Азаматты кодексі мен жалпы заны ыты нормалармен бекітілген меншік пен йымдастыру – ыты нормаларыны трлі формаларындаы сатандырушылармен толуда. Спецификалы сатандыру атынастары “Сатандыру ызметі туралы” Р заымен, Р Президенті жарлытарымен жне сатандыру бойынша Р кіметі аулысымен реттеледі. Нары шарттарында сатандыру йымдарыны ртрлі трлері бар.
Сатандыру саласыны дамуы азастан Республикасыны экономикасыны дамуына з лесін осады. азастан Республикасыны туелсіздік алуы, экономиканы нары атынасына айта бейімдеу, шетел капиталын тарту, ішкі тауар ндірушілер мен жртшылыты, сондай-а шетелдіктерді экономикалы мдделерін сатандыру жаынан орайды, барынша кеінен талап етеді. Бл аыры шетел компанияларымен бірлескен сатандыру йымдары, жетекші шетелдік сатандыру жне брокер фирмаларыны кілдіктеріні аккредитациясын ру ажеттігіне кеп соады.
Сонымен атар, сатандыру брокерлері туралы болашата азастанда да шетел фирмаларыны лгісінде брокерлік блімше-сатандыру йымы мен сатанушы арасындаы делдалды рылуы ытимал. Мселен, агент бір ана сатандыру йымыны мддесі шін жмыс істесе, брокер сатанушыны кілі ретінде бірнеше сенімді деген сатандыру йымдарына з ызметін сына алады. Бл баыттаы ала адам бізде жасалды: сатандыру агенттері, сатандыру брокерлері аталып, оларды ебегіне аы тлеу жадайы жетілдіріліп, азір брокерлерді табысы олар жасаан келісімдерді санына байланысты. Ебек тиімділігі артып: шындыында сатандыру тлемі 3,5 есе сті. Осыны брі республикадаы сатандыру ісіні одан рі дамуы шін жадай жасайды.
Сонымен, болашата сатандыруды маызы те зор. Оны адам мірінде атаратын ызметі те жоары. Сатанушылар клемі жылдан-жыла суде.
Сатандыру ыты жаа саласы болып табылатындыына, осы жмысты жазу барысында мірде кездесетін факторлара байланысты боландытан, кзім жетті.
ркениетті елдерде сатандыру тек экономиканы басты блігі ретінде ана болмайды, сонымен атар леуметтік дегейді дамуын да крсетеді.
ОЛДАНЫЛАН ДЕБИЕТТЕР
Нормативті ыты актілер:
1. азастан Республикасыны Конституциясы 30 тамыздаы 1995 жылы жне оан 17 азан 1998 жылы згерістерімен толытыруларымен.
2. азастан Республикасыны кіметіні азастан Республикасыны сатандыру ызметін лицензиялау туралы 19.04.1996 жылы аулысы.
3. азастан Республикасыны лтты Банкісіні 04.12.1998ж. аулысымен бекітілген азастан Республикасыны лтты Банкісіні сатандыруды адаалау Департаменті туралы ережесі;
4. азастан Республикасыны лтты Банкісіні «Сатандыру йымдарыны сатандыру операциялары жне сатандыру резервтері туралы малматтарды беру тртібі туралы« 15.11.1999 ж. аулысы;
5. азастан Республикасыны Б Басармасыны сатандыру йымдарыны жне айта сатандыру йымдарыны жарылы жне зіндік капиталыны тменгі млшерін бекіту туралы 20.04.2000 ж.аулысы.
6. азастан Республикасыны Б Басармасыны Сатандыру йымдарыны басшы ызметкерлеріне таайындалуа жататын кандидатуралара келісім беру тртібі жне кілетті мемлекеттік органны квалификациялы комиссиясыны кілеттігі туралы 24.08.2000 жылы аулысы.
7. азастан Республикасыны лтты Банкісіні Басармасыны Сатандыру ызметін жзеге асыруда оффшорлы айма деп танылан айматарды тізімін бекіту туралы 20.04.2001 жылы аулысы.
8. 27.11.2000 ж. азастан Республикасыны Президентіні жарлыымен бекітілген азастан Республикасыны 2000-2002 жж. Сатандыруды дамытуды мемлекеттік бадарламасы.
Арнайы дебиеттер:
1. Александров А.А. Страхование, М., Приор – 2001ж.
2. Брагинский М.И. Договор страхования, М., Статут – 2005ж.;
3. Борроу К. Основы страховой статистики, М., 2008ж.
4. Жуйриков К. Страхование: одна из платформ Казахстанского Барса, А., 2009ж.;
5. Жуйриков К., Назарчук И. Страхование без прошлого и настоящего нет будущего. Алматы, РИК, 2008 ж.
6. Мухитдинов Н.Б., Найманбаев С.М. аржылар саласындаы мемлекеттік басару, Алматы, 2006 ж.
7. Петров Д.А. Страховое право. Знание, СИБИВОСОП, 2008ж,
8. Сухов В.А. Государственное регулирование финансовой устойчивости страховщиков. М.,2007 ж.
9. Шахов В.В. Страхование , Москва, Юнити, 2009 жыл.
10. Худяков А.И. Страховое право РК, А., Жеті – Жары – 2008ж.;
11. Фогельсон Ю.Б. Комментарий к страховому законодательству, М., Юрист – 2009ж.
[1] азастан Республикасыны лтты Банкіні статистикалы бюллетені. 1/2010. 1 57-бе
[2] «аржы нарыы жие аржы йымдарын реттеу жнес кадаалау агенггігіні» мліметтеріпен