Есептік-графикалы жмысты орындауа жалпы сыныстар

4.2.1 Кестелер ру

Кестелер реляциялы мліметтер орыны негізгі объекттері ретінде жреді. Ол рістерден (баандар) жне жазбалардан (жолдар) трады. рістерді ерекше асиеттері бар (аты жне типі).

Бос кестені руды келесі дістері бар, рыланнан кейін кестелер толтырылады:

а) Мастер таблиц кмегімен орындаанда – жаа кесте рістері Access-те бар кестелерді лгілерінен алынады;

б) Конструктор режимінде – арнайы терезеде рісті аттары, рісте толтырылатын мліметтер типтері, бірінші реттік кілт орнатылады;

в) мліметтерді тікелей бос кестеге енгізіп сатаан кезде автоматты трде мліметтерге сйкес тип беріледі.

Таы да кестелерді жазылан-бар мліметтер негізінде де руа болады:

а) MS Access-тегі баса мліметтер орындаы немесе баса программа файлдарындаы мліметтер импорттау арылы;

б) кесте руа арналан сраныс кмегімен ашы тран кестедегі мліметтер негізінде рылады. кесте руа арналан сранысты ескі жазбаларды архивтеуде, кестелерді резервтік кшірмесін аланда, баса орларпа экпорттауа арналан жазбалар тобын аланда, отчеттарды крсетуде олданады.

Келтірілген дістерді біреуімен кестелер ранда мліметтер орыны терезесіне тіп, объекттер ретінде Таблицы тадап, ру дісін тадап, Создать кнопкасын басасыз.

4.2.2 Кестеаралы байланыс ру

Блек-блек кестелерді раннан кейін MS Access–те кесте мліметтерін байланыстыратын дісті тадау керек: кестелер арасындаы байланыстарды анытау керек. Кестеаралы байланыс кілттік рістерді сйкес мндеріні арасындаы атынасты орнатады. Оларды екі кестедегі аттары да бірдей болады. Кптеген жадайда бір кестені кілттік рісімен екінші кестені сырты кілті байланысады. Кестеаралы байланыс Схема данных терезесінде крсетіледі.

«Бірді-кпке атынасы» кестелер арасындаы те кп олданылатын байланыс типі. «Бірді-кпке атынасы» кезінде А кестесіндегі бір жазбаа В кестесінен бірнеше жазба сйкес келуі ммкін. Біра В кестесіндегі бір жазбаа А кестесінен біра жазба сйкес болады. Бл байланыс типі байланысан рістерді біреуі ана бірінші реттік кілт немесе ерекше индекс болса орнайды.

«Кпті-кпке атынасы» кезінде А кестесіндегі бір жазбаа В кестесінен бірнеше жазба сйкес, В кестесіндегі бір жазбаа А кестесінен бірнеше жазба сйкес келуі ммкін. Бл байланыс типі тек шінші кесте (байланыстырушы) арылы ана рылады. Оны бірінші реттік кілті екі рістен трады, ал олар А жне В кестесіні сырты кілті болып табылады. «Кпті-кпке атынасын» – шінші кестемен байланысан екі «бірді-кпке атынасы» деп айтуа болады.

«Бірді-бірге атынасы» кезінде А кестесіндегі бір жазбаа В кестесінен бір жазба ана сйкес жне керісініше. Бл байланыс типі кп олданылмайды, йткені бл трде байланысан мліметтер бір кестеде орналасады. «Бірді-бірге атынасы» кп рістері бар кестелерді блу шін, ауіпсіздік масатында кейбір мліметтерді бліп алу шін олданылады. Бл байланыс екі ріс те кілттік ріс немесе ерекше индекс болса орнайды.

рылатын байланысты атынастарыны типі байланысан рістерге байланысты. Кестені зімен зін де байланыстыруа болады.

Мліметтер бтіндігі деп MS Access-те олданылатын ережелер жйесін атайды. Ол байланысан кестелерді жазбаларыны арасындаы байланыстыруа, байланысан мліметтерді кездейсо шіруден немесе згертуден орауа арналан. Мліметтер бтіндігін арнайы шарттары орындалса ана орната аламыз. Мліметтер бтіндігі тексерілетін кестелер шін олданушы каскадное обновление жне каскадное удаление операцияларын тадау алады. Осы операциялар осылса байланысан мліметтер згертіледі немесе шіріле алады. Негізігі кестеде орналасан бірінші реттік кілтті мнін згертіп немесе шірсе онда байланысан кестеде де сондай згерістер жреді.

4.2.3 олданушы формаларын ру

Форманы мліметтер орында мліметтерді крнекі трде крсету шін олданады. Оны баса формаларды, отчеттарды ашатын батырмалы форма ретінде, жне да мліметтерді енгізетін олданушыны диалогты терезесі ретінде де олдануа болады. Кптеген формалар мліметтер орындаы бір немесе бірнеше кестелерге жне сраныстара байланысып жреді.

Источником записей формасын негізгі кестелердегі жне сраныстардаы рістер негізінде крады. Форамада крсетілетін атаулар, кн, бетті нмірі, графикалы элементтер форма макетінде саталады.

Форма мен апараттар кзіні арасындаы байланыс графикалы басару элементтеріні кмегімен рылады. Млімет енгізуге жне згертуге арналан басару элменті ол – ріс. Формаларды орытынды кесте режимінде немесе мліметтерді анализдеуге арналан диаграмма трінде ашуа болады. Бл режимдерде олданушы форма макетін згерте алады. Жол жне баан ретін реттеуге, рістерге фильтр олдануа ммкіндік болады.

Автоформа немесе Мастер кмегімен форма руа болады. Автоформа кмегімен ранда формада ішінде кесте немесе сранысты барлы рістері мен жазбалары трады. Мастер экрана сратар шыарады да, олданушы жауаптарына сйеніп форма рады. Содан кейін олданушы форманы з алауынша конструктор режимінде згерте алады.

Батырмалы форманы ру шін Сервис менюіндегі диспетчер кнопочных форм атты команданы олдану керек. Егер баытрмалы форманы оятын база лі рылмаса, онда мліметтер орыны мастерін олданса болады. Мастер автоматты трде батырмалы форм рады, ол база объекттерін круге ммкіндік береді.

4.2.4 Сраныстарды ру

Сраныстар ртрлі дістермен мліметтерді арау шін, згерту шін, анализдеу шін олданылады. Оларды формаларды, отчеттарды, мліметтерге жету бетін толтыру кзі ретінде де олдануа болады. MS Access-те сраныстарды бірнеше типі бар:

а) тадау бойынша сраныс сранысты кп олданылатын типі. Бл типтегі сраныстар бір немесе бірнеше кестелердегі жазбаларды кесте трінде крсетеді, олардаы мліметтерді жаартуа болады, біра оан кейбір шектеулер ойылады. Тадау бойынша сранысты мліметтерді топтастыру шін, суммаларды, орташа мндерді, жазбаларды санау шін, баса да типтегі мліметтерді орытындылау шін олдануа болады;

б) параметрлік сраныс – бл сраныс диалогты терезеде мліметтерге ойылатын шарттарды енгізуге ммкіндік береді. Мысалы, рісте крсетілетін млімет андай шартты анааттандыруы керек екенін крсету. Параметрлік сраныстарды формаларды, отчеттарды, мліметтерге жету бетін толтыру кзі ретінде де олдануа болады;

в) иылысан сранысты мліметтерді есептеулерде жне анализдеуге ыайлы болатын трде крсету шін олданады. иылысан сраныс сумма, орташа арифметикалы, санын санау жне баса да статистикалы есептеулерді орындайды. Нтижесі кесте трінде топтастырылады.

г) згертуге арналан сраныс бір рекет кезінде бірнеше жазбаларды згертеді немесе орын ауыстырады.

згертуге арналан сраныстады трт трі бар:

1) жазбаны шіруге арналан сраныс - бір немесе бірнеше кестеден жазбалар тобын шіреді. Бл сраныс кмегімен жжазбаны ана шіруге болады, ріс мліметтері шірілмейді;

2) жаарту сранысы – бір немесе бірнеше кестені мліметтерге жалпы згерту енгізеді;

3) млімет енгізуге арналан сраныс – жазбалар тобын бір немесе бірнеше кестеден баса кестеге енгізеді;

4) кесте руа арналан сраныс – бір немесе бірнеше кестені барлы немесе кейбір мліметтеріні негізінде жаа кесте рады; MS Access-ті баса мліметтер орына экспорттауа арналан кестелерді немесе ескі жазбалардан тратын архивтік кестелерді руда маызды.

Сраныстарды ру жне згерту детте конструктора режимінде орындалады. Біра иылысан сраныстар мен арапайым сраныстарды згертуде сраныстар мастерін олданан ыайлы.

4.2.5 Отчеттарды ру

Отчет мліметтерді баспаа шыару форматында крсететін е ыайлы рал. Отчеттарды сырты крінісін жне лшемдерін згерту ммкіндігін олданып мліметтерді ажетті трде крсетуге болады.

Кптеген отчеттар бір немесе бірнеше кестелер, сраныстармен байланысан болады. Отчеттардаы жазбалар кестелер мен сраныстарда орналасан рістердан трады. Сраныс немесе кесте негізінде рылан отчет оларды барлы рістерінен труы міндетті емес. Отчет пен кесте, сраныстарды арасындаы байланыс басару элементтеріні кмегімен рылады. Басару элементтері – ол аттар, мліметтер, сандар орналасан аталан ріс, декоративті сызытар, графикалы мліметтер.

Мастер кмегімен ртрлі типтегі отчеттарды руа болады. Мастер наклеек почталы жапсырмаларды руа олданылады, диаграммалар мастері диаграмма руда кмек крсетеді, отчеттар мастері стандартты оттчеттар шін олданылады. Мастер экрана сратар шыарады да, олданушы жауаптарына сйеніп отчет рады. Содан кейін олданушы отчетті з алауынша конструктор режимінде згерте алады.