Электр рісіні кернеулігі.

Жоарыда айтыландай, рбір заряд зіні айналасындаы кеістікте электростатикалы ріс туызады. Оушылардан рісті айсы жерінде ріс кшті, айсы жерінде лсіз екендігін алай білуге болатындыын срауа болады. Берілген жауаптарды орытындылай келіп, рісті ондай асиетін оан нктелік заряд енгізіп, нктелік заряда сер етуші кшті баылай отырып тексеруге болатындыы айтылады. ріске ендірілетін зарядты кішілігі соншалыты , ол рісті жасаушы зарядты шамасын да зара орналасуын да згертпейтіндей болуы тиіс екендігін тсіндіру ажет. ріс жасаушы зарядты Q, ал ріске ендірілетін зарядты q арылы белгілейік. Егер заряды рісіні белгілі бір нктесіне ретімен нктелік зарядтарын орналастыратын болса, олара сер етуші сйкес кштер болса, онда тжірибе кмегімен оай мынадай тедікті орындалатындыына кз жеткізуге болатындыы айтылады:

Осы атынасты электр рісіні сол нктедегі кернеулігі деп атайтындыымызды , оны ріпі арылы белгілейтіндігімізді айтамыз. сер етуші кш вектор , ал q заряд скаляр боландытан электр рісіні кернеулігі –ні вектор болатындыы ескертіледі. векторыны баыты ріс нктесіне енгізілген q зарядыны табасы о бол,ан кездегі оан сер етуші кшіні баытымен баыттас болатындыына оушыларды назарын баса аудару керек.

Оушылара мынадай мселелерді жан-жаты тсіндіру ажет:

а) атынасы рісті арастырылып отыран нктесіндегі заряд шамасына байланысты болмай отырандытан, оны осы заряд орналасан нктедегі ріс сипаттамасы ретінде алуа болады.

)ріс баса нктелерде кернеулікті баса мндерімен сипатталады. Егер рісті барлы нктелеріндегі кернеуліктер бірдей болса, ондай рісті біртекті ріс деп атайды. Жалпы жадайда ріс біртекті болмайды.

б)Егер болса , онда басаша айтанда рісті берілген нктедегі кернеулігі белгілі болса, онда осы нктеге орналастырылан заряда сер ететін кшті білуге болады. Сондытан да біз кернеулікті рісті кш трысынан сипаттайтын шама ретінде аламыз. Егер ріс нктесінде орналастырылатын заряд о болса, жне баыттары бір-біріне сйкес болады , ал егер заряд теріс болса , онда ол векторлар бір-біріне арама-арсы болады.

в) ріс кернеулігіні лшем бірлігі Н/Кл ендіріледі, келесі таырыпта электр рісі кернеулігіні баса да бірлігімен оушыларды танысатындыы ескертіледі.

г)Егер рісті бірнеше заряд жасап тран болса, онда белгілі нктедегі р зарядты ріс кернеулігі болады. Ондай жадайда нктедегі жалпы ріс кернеулігі жеке кернеуліктеріні векторлы осындысына те болады немесе Бл аиданы суперпозиция принципі деп атайды.

д)Егер ріс жасап тран зарядыны зі де нктелік заряд болса, онда осы заряд рісінде одан r ашытыта орналасан q зарядына сер етуші кш Кулон заы бойынша былай аныталады:

онда арастырылып отыран нктедегі ріс кернеулігін мынадай формуламен рнектей аламыз:

Кп жадайда ріс кернеулігіні формулаларын оушылар мына трде жазады:

жне

 

Біра осындаы зарядтарды р трлі зарядтар екендігіне мн бере бермейді. Сондытан, кернеулікті ріс жасайтын заряд кмегімен анытау ажет болса – екінші формуланы, ал оны ріс нктесміне ендірілген заряд арылы табу керек болса – бірінші формуланы пайдалану керек болатындыына оушылар назарын айрыша аудару ажет.

е)Электр рісін крнекі етіп кескіндеу шін арнайы тсіл – кш сызытары кмегімен кескіндеу тсілі олданылады. Ол шін шартты трде кш сызытары деп кез-келген нктесіне жргізілген жанама рісті сол нктедегі кернеулік баытына сйкес болатын сызытарды айтады. рине, ондай сызытарды кптеп жргізе беруге болады, біра кш сызытары баытына перпендикуляр ойылан бір лшем ауданша арлы тетін кш сызытарыны саны сол жердегі ріс кернеулігіні сан мніне те болатындай ана кш сызытарын жргізу келісілген.

Сонан со осы трыдан о зарядталан шарикті , аттас зарядпен зарядталан екі шарикті , арама-арсы табалы зарядтармен зарядталан екі шарикті, зара параллель р трлі зарядпен зарядталан екі пластинка арасындаы рістерді кш сызытарымен кескіндеуді мысал ретінде сызып крсетуге болады. Оушыларды атысуымен рістерді р трлі нктелеріндегі кернеулікті баыты, оны санды мні андай болатындыы талданады.

 

Лекция 5