Газофракциялау ондырысы.
Компрессорлау, адсорбциялау, абсорбциялау жне дістеріменен бензинсіздендіру ондырыларында алынатын трасыз бензин этаннан гептана дейінгі кмірсутектерден трады. Бл фазалы ауысуда жне сорбциялауда ауыр кмірсутектер зімен бірге жеіл кмірсутектерді зімен бірге жеіл кмірсутектерді де ала кететіндігімен байланысты былыс.
Трасыз газды бензин ауылшаруашылыында тікелей олдану тапандытан, онан траты газды бензин мен техникалы таза жеке кмірсулар (пропан, бутан, пентандар, гександар) алады.
Трасыз газды бензинді жеке компоненттерге блу процесін фракциялау деп атайды. Жне де бл процнсс негізіне ректификациялау дс аланан. Алаш шикі затты айнау температурасы елеусіз згешеленетін бірнеше компоненттерге наты блу талап етілетін боландытан, фракциялауды бірнеше сатыда жргізеді, жне де рбір сатыда шикізат екі компонентке блініп отырады, яни жоары айнайтын жне тмен айнайтын.
Екі компонентті оспаны ректификациялаумен блу процесі келесідегідей жреді. Блу ажетті шикізат, баананы берілген сйы оспа, тоыстыру рылысы бойынша буландыру деп аталатын тменгі блігіне аып тсуі. Аып тсетін сйыа арама-арсы баытта, яни тмен жоары баытта баананы кубандаы сйыты айнау нтижесінде тзілген бу ктеріледі. арама-арсы озалу процесіндегі зара серлесу нтижесінде бу фазасы тмен айнайтын компонентімен аныатын болса, ал сйы фазасы жоары айнайтын компонентпен аныады.
Газофракциялаушы ондырылар (бір бааналы жне кпкомпонентті) екі типке блінеді. Бір бааналы ондырыларды тратандырушы деп атайды. Мндай ондырылар трасыз газды бензинді траты газды бензинге жне сйытылан газа (2.5а суретте) блу шін таайындалады.
а) б) в)
2.5 сурет. Газофракциялауды принципиалды схемасы:
а) – екі компонентті; б) – шкомпонентті; в) – трткомпонентті.
Кп бааналы газофракциялау ондырысында (ГФ) трасыз бензиннен траты бензин мен жеке кмірсутек фракцияларын бліп алуа болады. Трасыз бензинді ш компонентке блу шін екі баана ажет (2.5 б суреті) бірінші баанада бір ажетті компонент блініп алынса, ал келесі баанада екінші жне шінші компонент блініп алынады, осылайша талдай отырып, оспаны n фракцияа блу шін (n-1) ректификациялы баана ажет. Сонымен, траты бензинмен барлы ммкін техникалы таза кмірсутек алу шін (пропан, бутан, пентан, гексан) 6 баана ажет.
НТК жне НТР олдану кезіндегі процесті алашы екі кезіндегі бірдей. Оларды арасындаы згерістер шінші сатыда байалады.
НТК схемасында (2.4 суретте) газсйыты оспа 3-4МПа ысыммен тоазыту жйесінен 1-3 теді де, сонан со сепараторда 4 блінеді. Тзілген конденсат тоазытыштарда тоазыту агенті ретінде олданылан со деэтанизатора 5 беріледі де, ал ра газ газбырына беріледі.
2.4 сурет. НТК ондырысындаы дегазацияланан бензин алуды принципиалды схемасы:
1-3 тоазытыштар; 4-сепаратор; 5-деэтанизатор; 6-айнатыш; 7-пропанды тоазытыш 8-рефлюкетті ыдыс; 9-сорап.
Конденсатта жоары айнайтын кмірсутектерден (С3Н8 жоары) баса метан жне этан бар, жне де блар сатау, тасымалдау жне деу барысында жарамсыз оспа болып табылады. Метан ман этан кмірсутекті конденсаттан деэтанизаторда 5 айнатышта 6 ыздыру арылы айырылады. Деэтанизаторды жоары блігінен блінген кмірсутекті булар, белгілі бір млшерде пропанды тоазытышта 7 конденсацияланады да ыдыса 8 баытталады. Бл жерде конденсацияланбаан газ ттынушыа жнелтіледі де, ал сйы фаза сораппен 9 деэтанизаторды жоары блігіне себелеу ретінде айдамаланады.
Деэтанизацияланбаантрасыз бензин деэтанизаторды тменгі блігінен газофракциялаумен ондырыа баытталады.
Тмен температуралы ректификациялау (НТР) схемасында НТК схемасымен згешілігі сонда, шикізатты газдарды компрессорлау жне суыту нтижесінде тзілген барлы газсйыты оспа ректификациялау баанасында (деэтанизатора) келіп тседі. Яни сепаратор 4 2,4-суретте бейнеленген схемадан алынып тасталан.
НТК процесі НТР процесіне араанда артышылыа ие:
1) Сепараторда 4 алдын ала газ фазасын алуды арасында, деэтанизатор жне ондырыны баса да жабдытары аз лшемге ие болады;
2) Деэтанизатора келіп тсетін шикізаттаы метан мен этанны салыстырмалы елеусіз млшеріні болуыны салдарынан тоазытышта 7 буларды конденсациялануын салыстырмалы жоары температурада (5-100С) жзеге асыруа болады.
НТК схемасыны кемшілігі сонда, ажет компоненттік белгілі бір млшері сепаратордан 4 алынатын газбенен жоалады. Бл кемшілікті шикізатты газды сепаратордан алдын едуір тере суытуменен алпына келтіруге болады, ал бл шін лкен энергия шыындалады.
НТР схемасы шикізатты газдан пропанды 50% шамасында алу барысында едуір тымды болса, ал НТР схемасы алаш шикізатты газ рамындаы 70% жоары пропанды алу кезінде немді.
Ф.7.03-03