Жинаты лшемдік тізбектер ру, жинау операцияларын нормалау

Негізгі тсініктер. Жина – машина ндірісіні соы сатысы. Машинаны сенімділігі мен за мерзімділігі едуір дрежеде жинау сапасына байланысты болады. Жинау жмыстарыны ебек сыйымдылыы машина жасауды жалпы ебек сыйымдылыыны 20...50%-ын райды.

Дайын машинаны сапасы кбінесе жинау технологиясына байланысты болады. Жинау процестеріне жобалаудаы бастапы малматтар ретінде: конструкция рылымыны сызбасы; бйымды абылдауды техникалы шарттары; бйымды жасауды клемі; бйымды шыаруа жобалаан уаыт мерзімі кіреді.

Жинау технологиясы жобалауыны тптілігі оны шыару клеміне байланысты. Бйым кп млшерде шыарылса, онда жобалауды егжей-тегжейлі дифференциалдау принциптерін олданып даярлауа болады, ал шыару млшері те аз болса, онда ысаша жобалаумен анааттанады.

Жобалау шін мліметтер жне нормативті материалдар ажет: бйым конструкциясыны технологиялылыын жасартатын шаралар тізімі, жинастыру рал-саймандарыны каталогтары мен паспорттары, жинастыру ондырылары мен аспаптарыны альбомдары, жинастыру жмыстарын млшерлеуге ажет нормативтер. Егер сас бйымдардарды типті технологиялары болса, онда жобалау жмысы жеілдейді.

Жинау процестерін жобалау алдында бйымны конструкциясымен танысу, жинау сызбаларына технологиялы баылау жасау жне абылдаудаы техникалы шарттарды зірлеу жмыстарын мият салалаан жн.

Жинау сызбасында барлы керекті имылдар мен кесінділерді, проекцияларды кескіндері болуы керек: нім элементтеріні сипаттізімі, растыру лшемдері, июластырудаы саылаулар мен тартылмалар, німні массасы туралы млімет.

Техникалы шарттар кейде технологиялы нсауларда крсетілуі ммкін, мысалы, осылыстарды жргізу тсілдері, жинауды йлесімді бірізділіктері, бйымдарды аралы немесе біржолата баылау тсілдері жне т.б. Жинау сызбасындаы жне техникалы шарттардаы байалан кемістіктер, ателіктер жне кмндіктер конструкторлар бюросында тзетілуі тиіс. Бйымны конструкциясын талдай отырып, оны жетілдіру шараларын да арастыра береді. рине, мндай шараларды бйымны атаратын ызметіне теріс сер етпеуі ммкіндігі болуы керек.

Типтік иылысулара брандалы бірігулер, цилиндрлік жне конусты тісті бірігулер, кілтектік жне оймакілтектіктік бірігулер, шайалу мойынтіректі тораптар мен белдікті берілістер жатады.

Бірігулерді келесі трлері болады:

- жылжымайтын ажыратылатын;

- жылжымайтын ажыратылмайтын;

- жылжитын ажыратылатын;

- жылжитын ажыратылмайтын

Жылжымайтын ажыратылатындара біріктіретін жне бекітетін детальдарды заымдамай бліп алуа болатын бірігулер жатады. Блар – брандалы, кілтектік, кейбір оймакілтектік, конусты жне ауыстырылып отырызылатын бірігулер.

Жылжымайтын ажыратылмайтындара бірігуге кіретін детальдарды заымдап немесе толыымен бзып алатын бірігулер жатады. Мндай бірігулерді кепілдік ынапен отырызу, пісіру, днекерлеу, желімдеу, айналмасоу арылы алады.

Жылжитын ажыратылатындара жылжымалы отырызылуы бар бірігулер жатады.

Жылжитын ажырамайтындара шайалу мойынтіректері, втулкалы-аунашалы шынжырлар, бекіту крандары жне т.б. жатады.

Жинаты торапты жне жалпы деп екіге бледі. Торапты жинаты нысаны ретінде машинаны жинау элементтері алынса, ал жалпы жинау нысанына машинаны зі алынады. Жинау процесі негізгі екі бліктен трады: детальдарды жинауа дайындаудан жне жинау операцияларыны зінен.

Дайындау жмыстарына жататындар:

- ажетті жадайда орындалатын ртрлі сталы-келтіру жмыстары (аралап кесу, ыру жне т.б.);

- жеке детальдарды бояу, мысалы, редуктор корпусын;

- детальдарды тазалау жне жуу;

- техникалы шарттар бойынша ажетті жадайда біріккен детальдарды майлау.

Жалпы жинау жмыстарына жанасатын детальдар мен тораптарды белгіленген отырызу бойынша зара орналасу жадайларын дрыс амтамасыз ету арылы біріктіру процестері жатады.

Жинаты лшемдік тізбектер. Машинадаы детальдар, тораптар жне агрегаттар зара дрыс сер етуі жне машинаны толыымен сенімді жмыс істеуі шін оны белгілі бір длдікпен жинау керек. Жинау бірліктеріні длдік дрежесі лшемдік тізбектер кмегімен аныталады.

Бірнеше детальдарды беттерін байланыстыратын жне тйы контур бойынша белгілі бір кезекпен орналасан лшемдер лшемдік тізбек деп аталады (5.1-сурет).

Ал лшемдік тізбекті райтын детальдарды барлы лшемдері лшемдік тізбек буындары болып саналады. лшемдік тізбекті шешу барысында, мысалы, жанасан детальдар арасындаы саылауды берілген шамасына олжеткізуге болады. Мынадай мысал келтірелік: торап орабындаы оське еркін айналатын тісті дгелекті орналастыру ажет делік. амтитын детальды (тры) шатамасы деп белгіленсе, амтылатын детальды (тісті дгелек) шатамасы - ; е лкен саылау - жне е кіші саылау - .

 

 

5.1-сурет. лшемдік тізбек:

а – арапайым; – крделі; А, В – тісті дгелектер; Б – втулка; в – тісті дгелекті максимал лшемі; с – корпусты минимал лшемі.

 

 

Бл жадайда (5.1-сурет а) е лкен саылау:

; (5.1)

ал растыру шатамасы:

; (5.2)

растыру кезінде е соында орналасан лшемдік тізбек буыны тйытаушы деп аталады.

Крделі лшемдік тізбектегі максимал саылау:

;

немесе

; (5.3)

растыру шатамасы ; (5.4)

Берілген крделі тізбекте ш буын бар (А, Б жне В). лшемдік тізбекке кіретін детальдарды длдік дрежесін барынша азайтып жасау шін лшемдік тізбекке жылжитын немесе жылжымайтын компенсаторлар енгізеді.

Жылжымайтын компенсатор – бл ажетті саылауларды алу шін лшемдік тізбекке енгізілетін тыырытар немесе аралы тсемдер. Кей кездері бір аралы тсемні орнына алыдытары ртрлі аралы тсемдер жиынтыы олданылады. Оан мысал ретінде мойынтіректер апатарыны арасына ойылатын реттегіш аралы тсемдерді айтуа болады.

Кбінесе жылмымайтын компенсаторды орнына жылжымалы (реттегіш) компенсатор олданылады. Бл жадайда ажетті саылауды компенсаторды жылжуы есебінен алады, мысалы, тірек брандасы немесе гайканы.

Жинау операцияларын техникалы нормалауды ерекшеліктері. Сериялы ндіріс жадайында орташа лшемді машиналарды жинау кезінде жинау процесіні жекелеген сатыларына жмсалатын уаытты шамалас атынастары болуы ммкін: детальдарды слесарлы ндеуге – 10% дейін, жина бірліктерді (тораптарды) жинауа – 50...60%, машинаны жалпы жинауа – 30...40% .

Техникалы нормалау негіздерін арастыран кезде (2.7-блімді араыз) даналы уаытты трт рамдас бліктен тратынын ( - негізгі уаыт, - осымша уаыт, - жмыс орнын кту уаыты, - зілістер уаыты) арастыранбыз.

Слесарлы жне жинау жмыстарында кпшілік жадайда белгілі бір ауыстырылымда негізгі жне осымша уаыт айын блінбеген. Сондытан бл кешенді толы емес оперативті уаыт есебінде нормалайды. Детальді бекіту жне босатуа байланысты осымша жмыстар жеке-жеке нормаланады.

Сонымен, даналы уаыт жалпы былай рнектеледі:

; (5.5.)

мндаы, - наты жадайлар мен жмыс клемін ескергендегі жмыс кешенін орындауа арналан толы емес оперативтік уаыт; - детальді (торапты) бекітуге жне босатуа жмсалатын осымша уаыт; - жмыс орнын йымдастыру-техникалы ктуге кететін уаыт; - ртрлі зілістерге жмсалатын уаыт.

Уаытты жне элементтерін нормалау кезінде толы оперативті уаыттан пайыз алу арылы анытайды.

Сериялы ндірісті нормалау кезінде рбір жинау операциясы шін нормативтерге сйкес дайындау-аятау уаыты ( ) аныталады. Ол слесарлы жмыстар шін 3...6 мин, ал жинау жмыстары шін 6...15 мин аралыын райды.

Тораптар немесе бйымдарды жинауа жмсалатын уаыт:

; (5.6.)

мндаы, n – партия лшемі.

Бірліктік жне кіші сериялы ндірісте техникалы нормалауды есептеу кезінде ірілендірілген нормалау дісі олданылады. Жинау алдында кейбір детальдарды лшемдік тобы жне массасы бойынша жинатайды, мысалы, іштен жану озалтыштарыны піспектері. Жинау процестеріне, сонымен атар жиналан тораптарды тедестіру де жатады.