Аурухананы мамандандырылан блімдеріні ішкі ортасыны жоспарлануына жне йымдастырылуына ойылатын гигиеналы талаптар.
5.1 Хирургиялы блім.азіргі кездегі кп профильді ауруханалардаы хирургиялы тсек саны, жалпы тсек орныны 25 - 45% райды. Хирургиялы блім палата блімінен жне операциялы блоктан трады.
Палаталы блімшені жоспарлануы мен рамы баса да жоарыда аталан блімдердей. осымша, тек ана тау-байлау блмесі кіреді жне бір жне екі тсектік палаталар саны 20% азаяды. Біра, хирургиялы блімшелерді жобалауда жне орналастыруда, блімшені жмысын жасартуда жне АІИ болдырмауда мына талаптар саталуы ажет:
1. Операциялы блок жне емдеу –диагностикалы блімше бір-біріне жаын жне олайлы байланыста болуын;
2. Опрациядан кейінгі «таза» жне «іріді» сыраты бар науастарды арым-атынасы болмауын;
3. Науастарды операциядан кейінгі болу жадайларын дрыс йымдастыру;
4. Жеткілікті трде тау-байлау блмелері мен процедуралы кабинеттер болуын.
Барлы хирургиялы блімдер таза жне іріді болып екіге блінеді. Іріді блімдерд іріді-септикалы(іріді ісік, бітеу жара, іріді плеврит т.б.) дерістері бар науастарды емдейді. Инфекция таралуыны алдын алу масатында, мндай блімдерді блек имараттарда, сырт жата немесе жоары абаттарда орналастырады. Іріді науастара операцияны блек блоктарда жасайды. Таза блімдер тмегі абатта орналасады.
Операциялы блок аурухананы негізгі рылымды блімі жне хирургиялы блімні рамдас блігі болып табылады. Ол операциялы залдар мен осымша блмелерден трады. Хирургиялы стационарларды мамандандырылуына байланысты (жалпысалалы, травматологиялы, кардиохирургиялы жне т.б.). операциялы блокты рамына осымша блмелер кіреді
Операциялы блокты хирургиялы бліміні тйытау жерінде, бйір жаында немесе блек абатта орналастырады. Бірнеше хирургиялы блімдерді операциялы блоктары бір кешенге біріктірілсе, онда оны орналастыру шін имаратты блек бір шеті, тгелдей бір абаты (детте, жоары абаты) немесе стационармен тікелей, лде жабы тетін жер арылы байланысатын, арнайы жаластыра салынан рылыс беріледі. Мндай жадайда, стационардан толы ошаулануы амтамасыз етіледі.
Сонымен атар, операциялы кешенні хирургиялы блімдермен, анестезиология жне реанимация, рентген-диагностикалы жне стерильдеу блімдерімен байланысатын жолы ыайлы болуы керек. Операциялы кешенні болуы, ымбат жне крделі жабдытарды тиімді пайдалануа жне біратар жалпы бріне бір, осалы блмелерді жабдытауа, сондай-а, ызметкерді жмысын тымды йымдастыруа ммкіндік береді. Операциялы кешенні рамында міндетті трде, бір-бірінен блек орналасан асептикалы («таза») жне септикалы («іріді») операциялар жасауа арналан операциялы блоктар арастырылады.
Операциялы блокты рамына операция жасайтын, операция жасайтын блмені алдындаы, наркоз беретін, стерильдейтін, аппаратты блмелер, жедел анализдерді жасауа арналан зертхана, рал-жабдыты, дрігерлер мен орта медицина ызметкеріні кабинеттері жне т.б. кіреді.
Бл блмелерді тазалы дрежесі бойынша, бір бірінен айырмашылыы бар, сондытан оперблоктарды жоспарлауда оларды бірнеше зоналара бліп, топтастырады. Бірінші - стерильді зонаа, операция жасайтын жне стерильдейтін блмелер жатады. Екінші зонаа – ата тртіптегі (те таза), операциялы блмемен тікелей байланыста болатын: операциялы блмені алдындаы, наркоз беретін жне операциядан кейінгі барлы блмелер кіреді.шінші - шектелген тртіптегі (таза) зонаа –анды жне тасымалданатын аспаптарды сатауа, хаттама жазуа арналан блмелер, хирурга жне медбикелерге арналан блмелер, жедел анализдер жасайтын зертхана, санитарлы ткізгішті «таза» зонасы жатады. Тртінші – жалпы ауруханалы тртіп зонасы, бан санитарлы ткізгішті лас зонасы жне т.б. кіреді. Операциялы блокты зоналара блуді масаты, аурухана ішілік инфекцияны даму ауіпін жне осыан байланысты операциядан кейінгі асынуларды тмендету болып табылады.
Операциялы блімге кіруі, ызметкер шін санитарлы ткізгіш арылы, ал науастар шін – шлюздер арылы йымдастырылады. Жріс аындары «стерильді» - хирургтар мен операцияа атысатын медбикелер туі шін, «таза»- науастарды келу шін, анестезиологтар, кіші медицина ызметкері мен техникалы ызметкер туі шін жне «лас» - алдытарды, олданылан заттарды кетуге арналан жолдара блінуі керек. Бл аындар бірі-бірімен жанаспауы немесе иылыспауы керек.
Операциялы блмелерді бір стелге есептеп, жобалау олайлы болып табылады, йткені, операцияларды екі немесе одан да кп стелдерде жасаса, ол блме ауасыны тез ластануына келіп, хирургтарды жмысын иындатады жне науастар шін психологиялы дискомфорт туызады. Жалпы профильдегі операция жасайтын блмелерді ауданы 36 м2 кем болмауы керек, бл операция жасайтын бригаданы ысылыспай орналасуын амтамасыз етеді. лкен операциялы бригаданы атысуымен крделі, профильдік операциялар жасалатын блмені ауданы –45-50м2 болуы кажет. Операциялы блмелерді биіктігі 3,5 м кем болмауы керек.
Операциялы блмелерді абыралары тегіс, брыштары дгелектенген болуы керек. абыраларды тбесіне дейін глазурленген плиткамен немесе баса да, ылала тзімді, жеіл жуылатын, дезинфекциялаушы заттармен деуге шыдамды материалдармен жабады. Тбесін майлы сырмен сырлайды, ал еденін, трапа арай еістеу етіп, плиткалардан жасайды. Едендер шын шыармайтын, антистатикалы болуы керек. Операция жасайтын блмені есіктері тыыз жабылуы ажет.
Операциялы блмелерді терезелерсіз немесе терезелерімен жасайды. Терезелеріні болмауы шудан, шанан орануды амтамасыз етеді, біра, ызметкерді немі тек жасанды жары бар блмелерде болуы, оларда ажу дамуын кшейтеді жне ахуалын тмендетеді. Операция жасайтын блмелерді терезелерін солтстікке, солтстік-шыыса, солтстік-батыса баыттайды, бл, тікелей тсетін кн сулесіні серінен крмей алуды, операция жасау кезінде медициналы рал-саймандардан кн сулесіні шаылысуын болдырмауа ммкіндік береді. Сонымен бірге, микрофлораны дамуына ммкіндік тызатын жне микроклимат жадайын нашарлататын, операциялы блмені арты ызуын болдырмауа жадай жасайды. Жары коэффициенті операция жасайтын блмелерде 1:4- 1:5 атынасындай болуы тиіс, табии жарытану коэффициенті (ТЖК) –1,5% кем болмауы керек.
Хирург пен медицина ызметкеріні круімен байланысты, жмысыны ерекшеліктері операция жасайтын блмелердегі жасанды жарыты йымдастыруа ойылатын талаптарды жоарылатады. Біріншіден, жарытандыруды жоары дегейі амтамасыз етілуі тиіс жне операция алаыны стінде, сонымен бірге, жараны тбінде клеке млде болмауы керек. Екіншіден, шыра жараны жне хирургты басын ыздыратын арынды жылу блмеуі жне кру аймаында тікелей жне шаылысан жалтылдауды бермеуі керек. шіншіден, жары спектрі кндізгі жарыа жаын болуы жне трлі тстерді абылдау брмаланбауы тиіс.
Осыан байланысты, операциялы блмелерде жалпы жне жергілікті жарытандыруды йымдастырады. Жалпы жарытандыруа люминесценттік жне ыздыру шамдарын олданады. Люминесценттік шамдармен жалпы жарытандыру 400 лк кем болмауы керек, бл операциялы медбике жмысына (инелер, тігуге арналан материалдар, рал-саймандармен манипуляциялар жргізуде) жне науасты терісіні, шырышты абаттарыны трі мен кз арашыыны реакциясын баылайтын анестезиологты жмысына жеткілікті болып табылады. Операциялы кру алаын локальды жарытандыруа арнайы клекетсірмейтін, асып оятын немесе жылжымалы шыратарды олданады.
Клекетсірмейтін шамдар беретін жарытын дегейі 10000-30000 лк дейін жетеді. Жараны тередігі лкен жне операция жасайтын бетті шаылысу коэффициенті нерлым аз болса, сорлым жарытану дегейі жоары болуы тиіс.Хирургтарды кзіні ажуын азайту шін, а маталара араанда, шаылысу коэффициенті тменірек, кгілдір-жасыл, кгілдір аы-жасыл тсті халаттарды жне а жаймаларды пайдаланады. Нтижесінде, операция алаы мен оршаан нысандарды арасындаы кереарлы (контраст) тмендейді, сондытан, кзді жарадан айналасындаы фона аударанда, кзді тор абышасыны элементтеріні ажуы азаяды.
Операция жасайтын блмелерде отайлы микроклимат амтамасыз етуді маызы зор. Микроклимат параметрлері науастарды ана емес, операцияа атысып тран медицина ызметкерлеріні де жылу реттейтін механизмдеріні зорлануын болдырмауы керек. Нормативтер бойынша, жазы уаытта операция жасайтын блмелерде ауаны ылалдылыы 50-55% жне озалу жылдамдылыы 0,1 м/с дейін болан жадайда, ауаны температурасы 20-22° С (ыста19-20° С ) болуы арастырылады.
олайлы микроклиматты жадайлар жасау шін, сіресе, операциялы блмелерде асептикалы жадайларды йымдастыру шін, те маызды болып табылатын ауаны кондиционерлеу арастырылады. Ауа бактерицидтік сзгілерде тазартылуы ажет, табии желдету рсат етілмейді. Ауа алмасуы 10-еседен аз болмауы керек (10.2-кесте), оан оса, енбелі ауа сормалы ауадан, кем дегенде, 20% арты болу тиіс, бл операциялы блмеде ауаны арты ысымын тудырып, крші блмелерден ластанан ауаны жібермейді. Операциялы блмеде ауа жасы алмасуы шін, ауа енетін саылауын блмені бір абырасында, тбеге жаын жерінде, ал ауаны сорып кететін саылауын - арама арсы абырада, еденге жаын, орналастырады.
Жоары дегейдегі асептика жадайын ажет ететін операцияларды (сйектерге, буындара, жрекке, ан тамырларына, мірлік маызы бар мшелерге трансплантация жасау кезінде, т.б) жргізгенде, одан да жоары ауа алмасу есесі - саатына 30-90-а дейін жне одан да арты болуы оптимальды болып табылады. Мндай жадайларда, ауаны микробты ластануы 1 м3 ауада 30-100 микроба дейін тмендейді, патогенді стафилококк аныталмайды, операциядан кейінгі іріді асынуларды саны 3-4 есеге дейін тмендейді.
Микробты ластануды болдырмау масатында, операция жасайтын блмелерге келінетін рал-жабдытарды барлыы алдын ала дезинфекцияланады, аспаптар мен жара таатын заттар стерильденеді.
Операциялы блмедегі 1 м3 ауада жалпы микроазалар саны жмыса дейін 500-ден аспауы, ал, алтын тстес стафилококк жне гемолитикалыстрептококк болмауы керек. Жмыс кезінде жалпы микробты ластануы 1 м3 ауада колония тзуші бірліктерді 1000 дейін кбеюіне рсат етіледі. Алтын тстес стафилококкты млшері 1 м3 ауада 4-тен аспауы керек, ал, гемолитикалы стрептококк табылмауы тиіс.
Операциядан кейін, операция жасайтын блме мият жуылып тазартылады, едені мен панельдерін дезинфекциялаушы ерітінділермен жне ысты сумен жуады, сонан кейін экрандалмаан бактерицидтік шамдарды сулесімен 30 минут бойына зарарсыздандырады.
Операция блоктарындаы кабинеттерді жалпы жинап-тазалау, аптасына 1 рет жргізіледі. Блмелер алдымен сабын-сода ерітіндісімен жуылады, сонан кейін дезинфекциялаушы заттармен деледі. Зарарсыздандыру шін ажетті уаыт ткеннен со, блмелерді сумен жуады жне 2 саат бойына ультраклгін сулемен санациялайды.
Акушерлік блім.
Блімні жоспарланауы сыраты жо жкті йелдерді науастарынан ошаулауа, АІИ жуыны алдын алуа ммкіндік беруі тиіс. Сондытан, акушерлік блімні перзентхананы рамында екі блімі болады: физиологиялы жне обсервациялы. Бл блімдерде йелдер босануы кезінде жне босананнан кейін болады. Физиологиялы блім сыраты жо жкті йелдерге арналан, обсервациялы блімі (кдікті) – инфекция кзі болатын ммкіндігі бар жкті йелдер шін. Перзентханаларда, бл блмелерден баса, таы жктілік патологиясы деген блім бар. Физиологиялы жне обсервациялы блімдерді жоспарлануы бірдей, оларды рамына босану алдыны палаталар, босанатын жне операциялы блоктар, операциядан кейінгі палаталар, босананнан кейінгі палаталар, жаа туан балалара арналан палаталар жне осымша блмелер кіреді. Босанатын йелдерді ошаулауды, абылдайтын-арайтын блімнен бастап, жргізеді. Босанатын йелдер арайтын блмеге тскенге дейін фильтрден теді, бл жерде акушер йел немесе медбике, оларды температурасын лшейді, эпидемиологиялы мліметтерін пысытап срап, анамнез жинайды, іріді аурулары, микроскопиялы саыраулатар тудыратын жне жыныс атынасы арылы берілетін ауруларды анытау масатында сырт крінісін арайды. Жедел респираторлы аурулары бар, температурасы жоары, тмау, баспа, сыздауы, ірідік (абсцесс) жне баса да іріді аурулары бар, сондай-а, этиологиясы белгісіз бртпелері бар жне алмасу картасы жо болса, босанатын йелдер фильтрден обсервациялы блімні арайтын блмесіне жіберіледі. Дені сау йелдерді физиологиялы блімні арайтын блмесіне жібереді. арау блмесінде дрігер арайды, медициналы жат толтырады, босану жргізу жоспарын белгілейді.арааннан кейін, босанатын йелдер арайтын блмені жанында орналастырылан душы, жетханасы бар, санитарлы ндеуден тетін блмеде санитарлы ндеуден теді, одан кейін физиологиялы немесе обсервациялы блімдерге жиберіледі. Босанан йелдерді бл блімдерден шыаруа арналан блмелер, рбір блім шін блек болуы тиіс. Обсервациялы блім, физиологиялы блімнен ошау орналасуы керек. Оны бірінші абатында, жалап салан рылыста немесе жктілік патологиясы, физиологиялы, гинекологиялы блімдерді стіндегі жоары абатында орналастырылады. Оларды арасындаы байланыс тек шлюз арылы жргізіледі. рбір блімде з алдына блек емдеу-диагностикалы жне осымша блмелері арастырылады. Босану алдындаы палаталар 1 немесе 2-4 тсектік болады. Босану блогыны рамына 2 кем емес босанатын залдар, арайтын блме, ызметкерге арналан дайынды блме, жаа туан балалара манипуляция-туалет жасайтын блме, арынды емдеу палатасы, кіші операциялы блме кіреді. Кіші операциялы блмеде анамнезі ауыр йелдер босанады жне ажет болан жадайда, кесарь тілуінен баса, акушерлік операциялар жасалады.
Операциялы блокты блмелеріне, операция жасайтын блмені алдындаы, лкен операциялы, стерильдеу блмелері жне деттегі, операция блогыны рамына кіретін баса да блмелер жатады. лкен операциялы блмелерде кбіне, рса жаратын операциялар жасалады.
Босанудан кейінгі палаталарды 2-4 тсектік етіп жасайды. Палаталарды толтыруда, босанан йелдерді тсуі мен шыуы бір кнде болатындай етіп йымдастырады, бл, блмеге жалпы санитарлы деу жргізуді жеілдетеді жне АІИ таралу ммкіншілігін болдырмайды. Жаа туан балалара арналан палаталарды ошау блігінде, 20 тсекке есептеп орналастырады, оан кіреберісте арнайы блмеде кезекші медбике посты орналасады. Сонымен атар, жаа туан балаларды кішірек палаталарда анасымен бірге жатызу немесе 3-4 жаа туан балаларды аналарыны палаталарыны арасындаы блек палатада орналастыру трлерін де олданады. Мндай орналастыру, балаларды ктуге олайлыра жадай туызады.
Шала туан балаларды 1-2 тсектік бокстара немесе жартылай бокстара жатызады. 8 тсекке бір посты медбике ызмет крсетеді.
Обсервациялы блімні тсек саны, физиологиялы блімге араанда, аздау. Мндаы тсек саны, акушерлік тсектерді жалпы саныны 20-25% райды. Босананнан кейінгі палаталарды, бокстар немесе жартылай бокстар трінде 1 немесе 2 тсектік етіп йымдастырады.
Перзентханаларда асептика талаптары атал саталуы керек, себебі, анаа да, жне жана туан балаа да инфекция жу аупі жоары.Акушерлік блімдердегібосану залдарыны, оперблокты жоспарланауына жне санитарлы режимін йымдастыруа ойылатын гигиеналы талаптар, хирургиялы блімдерді операциялы блоктарына ойылатын талаптара сас. олайлы жадайларда, жас босанан йелдерді жаа туан балаларымен босану йлерінен ертерек шыару дрыс болып шыты, ол АІИ-мен аурушадыты тмендетуге ммкіндік берді. Перзентхана жылына бір рет дезинфекция жасау шін жоспарлы трде жабылуы тиіс.
Балалар блімі.
Балалар блімін немесе балалар ауруханасын жоспарлауды, бірнеше себептерге байланысты, з ерекшеліктері бар. Брінен брын, жпалы ауруларды жиілігіне жне балалар жасында оларды жтыру ммкіншілігі жоары болуына байланысты, балалар блімін лкендерді блімінен ммкіндігінше максималды ошаулау жне стационара тсуі мен ол жерде болуы кезінде, аурухана ішінде инфекцияны жтыруды алдын алуа ммкіндік беретін шаралар амтамасыз етілуі керек.
Осыан байланысты, сиымдылыы 60 тсектен арты балалар блімі,з алдына клік кіретін жолдары жне зіні жеке абылдау блімі бар, блек корпустарда орналасады. Балалар блімін лкендерге арналан блімі бар аурухана имаратында орналастыран кезде, оны рамында з алдына жеке абылдайтын-шыаратын блімін йымдастырып, имаратты бірінші абатында орналастырады. абылдау бліміні ерекшелігі, балаларды абылдайтын-арайтын бокстарда абылдайды, бокстарды саны блімдегі барлы тсек орныны 3% кем болмауы тиіс. Егер, балада жпалы ауруа кдік болса немесе диагнозы белгісіз болса, мндай балаларды жпалы аурулар ауруханасындаыа сас боксталан диагностикалы блімдерге жатызады.
Блімні зіні жоспарлануы, карантин орнатан жадайда, рбір палата секциясы толыымен ошауланып, з алдына жмыс істей алатындай болуы тиіс.
Сондытан, балалар бліміні рбір секциясы тпелі емес жне барлы ажетті блмелер жиынтыы болуы керек. осымша блмелері (асхана, буфет, ойын блмелері, т.б.) екі секцияа жалпы болмауы керек.
рбір секцияда палаталардан баса, 2 бокс немесе 1 тсектік жартылай бокс жне жпалы аурулара кдікті балаларды орналастыруа арналан 1 тсектік екі палата болуы керек. 1жаса дейінгі балалара арналан секциялар 24 тсектен трады, оларды рбір 8 тсегіне бір, кезекші медбике таайындалады. Бір жаса дейінгі балаларды палатасы 2 тсектен арты болмауы тиіс.1 жастан асан балаларды секциясында 30 тсек арастырылады, палатада 4 тсектен. Арты болмауы керек, 1 тсекке есептелген ауданы -6 м2. Тсектерді палатада лкендерді блімдеріндегідей етіп орналастырады. Ауалы-тамшылы инфекциялардан орау шін, тсектерді арасына алмалы-салмалы шыныдан жасалан алан ойылады.
Стационара жатызылатын емшек еметін жне ясли жасындаы балалар, анасыны ктімінсіз бола алмайды, соан байланысты баса блімдерден айырмашылыы, мнда аналары шін блек блмелер арастырылады. Аналарыны кндізгі уаытта болуына арналан блмелеріні ауданы 7,5 м2, тулік бойы болуына арналан блмелеріні ауданы – 9,5 м2болуы тиіс.
Балалар бліміні зіне тн ерекшелігі- жылытылатын верандалар, сондай-а, мектеп жне мектепке дейінгі жастаы балаларды саба туіне, ойнауларына арналан арнайы блмелеріні болуы.
Терезелеріні олайлы баытталуы – отстік, балалар бліміні 3 жаса дейінгі балалара арналан палаталарыны жне барлы балалар бліміндегі ойнауа арналан блмелеріні терезесі батыса баытталмауы керек, себебі, блмені те ыздырып жібереді. Палата секцияларындаы микроклимат параметрлері мен ауа алмасуын йымдастыру жоарыда айтылды.
1 жаса дейінгі балалар палатасыны жне ст таамдары блмелеріні ауасын зарарсыздандыру шін, рбір жуып- жинаудан кейін бактерицидтік шамдарды сулесімен дейді.
5.4.Емхана блімі.Емханалар жне амбулатория тріндегі баса да мекемелер, негізінен, кту орындарынан, дрігерлік мен емдеу-диагностикалы кабинеттерден трады. Емхананы негізгі кіретін есігі, детте, тіркеу орнымен жне киім шешетін орнымен тікелей байланысан вестибюльге апарады. Кезек ктуге арналан лкен залдар йымдастыруды, р трлі сыраттары бар науастар бір-бірімен арым-атынаста болуына кеп соатындытан, дрыс деп санамайды. Орталытандырылмаан рылыс жйесінде, кезек ктетін орын ретінде ені 3,2 м дейін лайтылан дліздерді пайдаланады. Олар жасы жарытандырылуы жне желдетілуі тиіс. Фтизиатрия, тері-венерология, гинекология жне рентген кабинеттеріні кезек кту орындарын блек йымдастыран дрыс. Емхананы жмысын дрыс йымдастыру науастарды кп жиналуын болдырмайды. Рентген кабинеттеріні жмысын туберкулезбен ауыратын жне осы ауруа кдікті науастарды блек уаытта абылдайтын етіп йымдастыру ажет.
Дрігерлер кабинетіні ауданы 12 м2, ал мамандандырылан болса - 15-18 м2. Кабинеттеріні терезесі, шулы кше жаа арамауы керек, оларды баытталуы нормаланбайды,біра солтстікке арай боланы дрыс.
Балалар блімі лкендер блімінен толы ошауланады.Оан «фильтр-бокс» арылы кіреді, бл жерде медбике баланы ата-анасымен схбат жргізеді, баланы температурасын лшейді, терісін жне шырышты абышасын тексереді. Жпалы аурулара кдікті балаларды кшеге шыатын блек есігі бар, ауруды арайтын бокса жібереді. Кту орындары орталытандырылмаан жйедегідей йымдастырылады. Балалар блімдерінде ер балалар мен ыз балалара арналан дретханалардан баса, лас заттар тгетін унитазы бар жне кішкентай балалара арналан тбек блмесі болуы тиіс.