UKAD RÓWNIKOWY PIERWSZY – GODZINNY
Paszczyzna podstawowa: paszczyzna równika niebieskiego.
Koo godzinne – koo wielkie przechodzce przez bieguny niebieskie PN, PS. S prostopade do równika niebieskiego. (rzut poudników ziemskich na sfer niebiesk).
Koo szeciogodzinne – koo godzinne, którego paszczyzna jest prostopada do poudnika niebieskiego.
Równolenik deklinacyjny – koo mae, którego paszczyzna jest równolega do paszczyzny równika niebieskiego.
O wiata dzieli sfer na 2 czci: - górn (widoczn); - poziom (niewidoczn).
Deklinacja ( ) – jest to kt liczony w paszczynie koa godzinnego od paszczyzny równika do linii czcej rodek Ziemi z ciaem niebieskim. (uk koa godzinnego ograniczony równikiem niebieskim i równolenikiem deklinacyjnym):
0900 (S) 0900 (N)
Odlego biegunowa (p) – jest to kt liczony od bliszego bieguna do linii czcej rodek Ziemi z ciaem niebieskim. (uk koa godzinnego pomidzy bliszym poudnikiem niebieskim a danym ciaem). Dopenienie do 900 (p = 900 – )
Miejscowy kt czasowy ciaa niebieskiego (LHA) – jest to kt liczony w paszczynie równika niebieskiego od górnej czci równika niebieskiego w kierunku na ZACHÓD do koa godzinnego przechodzcego przez dane ciao niebieskie. (kt sferyczny liczony w paszczynie równika od górnej czci poudnika (zawsze na W) do koa godzinnego danego ciaa niebieskiego). Od 00 do 3600
Miejscowy kt godzinny (HA) – kt liczony w paszczynie równika niebieskiego od górnej czci poudnika niebieskiego w kierunku na E lub W do koa godzinnego przechodzcego przez dane ciao niebieskie. Od 00 do 1800
1). Jeeli LHACN < 1800 to: à LHACN = HA CN è W
2). Jeeli LHACN > 1800 to: à 3600 LHACN = HA CN è E
Greenichowski kt godzinny (GHA) – jest to kt liczony w paszczynie równika niebieskiego od górnej czci poudnika Greenwich w kierunku na ZACHÓD do koa godzinnego przechodzcego przez dane ciao niebieskie. Od 00 do 3600
GHACN + E+W – = LHACN è HACN
Ekliptyka soneczna – koo wielkie nachylone wzgldem równika pod katem Є = +/- 230 27’
Ekliptyka – nazywamy tor pozornego ruchu Soca wokó Ziemi w czasie jednego roku lub jest to rzeczywisty tor obiegu Ziemi wokó Soca w czasie jednego roku.
Ekwinokcjum ( Barana i Wagi) – punkty, w których ekliptyka przecina równik niebieski (punkty równonocy )
Ekwinokcjum wiosenne – pkt równonocy wios. – Soce przechodzi z pókuli S na N – pkt Barana (21 marzec)
Ekwinokcjum jesienne – pkt równonocy jesien. – Soce przechodzi z pókuli N na S – pkt Wagi (23 wrzenia)
Solsytia ( ) – punkty maksymalnie odchylone na N i S – punkty przesile.
Solsytium letnie – punkt przesilenia letniego – punkt raka. Punkt, w którym Soce w ruchu pozornym osiga maksymaln pónocn warto deklinacji (22 czerwiec)
Solsytium zimowe – punkt przesilenia zimowego – punkt kozioroca. Punkt, w którym Soce w ruchu pozornym osiga maksymaln poudniow warto deklinacji (22 grudzie)
Rektascencja ( ) – wznoszenie proste ciaa niebieskiego – jest to kt liczony w paszczynie równika niebieskiego od punktu BARANA w kierunku na WSCHÓD do koa godzinnego przechodzcego przez dane ciao niebieskie.
Gwiazdowy kt czasowy (SHA) – jest to kt liczony w paszczynie równika niebieskiego od punktu BARANA na ZACHÓD do koa godzinnego przechodzcego przez dane ciao niebieskie. SHAC.N = 3600 – C.N
Miejscowy kt czasowy Barana (LHA bar ) – jest to kt liczony w paszczynie równika niebieskiego od górnej czci poudnika niebieskiego w kierunku na ZACHÓD do koa godzinnego przechodzcego przez punkt barana.
Trójkt sferyczny paralaktyczny – trójkt powstay w wyniku przecicia si trzech kó wielkich to jest: poudnika niebieskiego, koa wierzchokowego i koa godzinnego przy czym dwa ostatnie koa przechodz przez to samo ciao niebieskie w danej pozycji i momencie obserwacji.
Elementami trójkta s:
- wierzchoki (zenit; widoczny biegun niebieski; ciao niebieskie); - kty przy wierzchokach ( azymut, HAcn, kt paralaktyczny g )
- boki (odl. zenitalna, odl. biegunowa, dopen. szer. do 90°)
LOKUS – to miejsce geometryczne punktów bdcych rodkami wszystkich kó godzinnych danej pozycji obserwatora.
Ruch dobowy cia niebieskich – jest to ruch, jaki odbywaj ciaa niebieskie. Torami s odpowiednie równoleniki prostopade do osi obrotu sfery.
Kulminacja górna –punkt przecicia si toru ciaa niebieskiego z paszczyzn poudnika niebieskiego, a waciwie z górn jego czci zawierajc Zenit (widoczne).
Kulminacja dolna – punkt na sferze niebieskiej powstajcy z przecicia toru ciaa niebieskiego z doln czci poudnika niebieskiego. (niewidoczne). Punkty powstae z przecicia si linii horyzontu i toru dziennego pozornego ruchu Soca to WSCHÓD i ZACHÓD ASTRONOMICZNY.
Ciaa okoobiegunowe – ciaa niebieskie, których deklinacja jest wiksza od deklinacji punktu pónocnego horyzontu (dla obserwatora cigle widoczne), s stale nad horyzontem, wida je w kulminacji górnej i dolnej.
Na pónoc od równolenika rN:
1). musi by równoimienne z C.N
2). C.N > 900 –
Ciaa przeciwokoobiegunowe – nigdy nie wschodz, nigdy nie zachodz, s poniej równolenika rN s niewidoczne.
Noc polarna – na pónoc od koa polarnego, gdy deklinacja Soca jest wiksza od 900 –
Amplituda wschodu – uk horyzontu astronomicznego zawarty miedzy punktem wschodu E a punktem wschodu ciaa niebieskiego.
Amplituda zachodu – uk horyzontu astronomicznego zawarty midzy punktem zachodu W a punktem zachodu ciaa niebieskiego.
uk dzienny – droga c.n. po czci widocznej
uk nocny – droga c.n. po czci niewidocznej
CZAS GWIAZDOWY:
Doba gwiazdowa – okres czasu midzy dwoma górnymi kulminacjami punktu Barana na tym samym poudniku.
Miejscowy czas gwiazdowy (GM) – okres czasu jaki upyn od górnej kulminacji punktu barana na poudniku miejscowym do danej chwili; liczymy go na ZACHÓD od 0 do 24 godzin (zaley tylko i wycznie od dugoci geograficznej punktu Barana).
Greenichowski czas gwiazdowy (GU) – okres czasu jaki upyn od momentu górnej kulminacji Barana na poudniku Greenich do danej chwili; liczymy go na ZACHÓD od 0 do 24 godzin.
GU = GHAB ; GM = LHAB
GM = GU + (+/-)
GU = GM – (+/-)
Równanie czasu gwiazdowego:
GU à GHAB = GHAC.N + C.N
GM à LHAB = LHAC.N + C.N
CZAS SONECZNY PRAWDZIWY:
Doba gwiazdowa – okres czasu midzy dwiema kolejnymi dolnymi kulminacjami Soca prawdziwego na tym samym poudniku niebieskim.
LHAo – miejscowy kt czasowy Soca prawdziwego.
Miejscowy czas soneczny prawdziwy (TM’) – okres czasu jaki i upyn od dolnej kulminacji Soca prawdziwego na poudniku miejscowym do danej chwili; liczymy go na ZACHÓD od 0 do 24 godzin.
Greenichowski czas soneczny prawdziwy (TU’) – okres czasu jaki i upyn od dolnej kulminacji Soca prawdziwego na poudniku Greenich do danej chwili; liczymy go na ZACHÓD od 0 do 24 godzin
CZAS SONECZNY – REDNI:
Doba soneczna rednia – okres czasu midzy dwoma kolejnymi dolnymi kulminacjami Soca redniego na tym samym poudniku niebieskim.
Miejscowy redni czas soneczny (TM, LMT) – okres czasu jaki i upyn od dolnej kulminacji Soca redniego na poudniku miejscowym do danej chwili; liczymy go na ZACHÓD od 0 do 24 godzin.
Greenichowski redni czas soneczny (TU, GMT, UT) – okres czasu jaki i upyn od dolnej kulminacji Soca redniego na poudniku Greenich do danej chwili; liczymy go na ZACHÓD od 0 do 24 godzin.
LMT = GMT + (+/-)
GMT = LMT – (+/-)
Równanie czasu sonecznego:
TM – TM’ = E TU – TU’ = E
E – aktualna rónica midzy rednim czasem sonecznym a prawdziwym czasem sonecznym.
Czas strefowy (ZoneTime, Ts) – okres czasu jaki upyn od momentu dolnej kulminacji Soca redniego na poudniku rodkowym danej strefy do danej chwili; liczymy go na W od 0 do 24 godzin.
GMT + Z = ZT
(+/-) Z = (+/-) / 150
Chronometr – wskazuje czas Greenich soneczny redni.
Stan dobowy chronometru – rónica czasu pomidzy rzeczywist wartoci GMT a wartoci wskazywan przez chronometr.
GMT = Chr + st. chr (+/-)
Chód dobowy chronometru – warto czasowa, o któr przyspiesza lub opónia swoje wskazania chronometr w cigu doby.
OBLICZANIE LHA i C.N:
Soce:
GHAS + pop = GHAS + (+/-) = LHAS
Planety i Ksiyca:
GHAP + pop + pV = GHAP + (+/-) = LHAP
Gwiazdy:
GHAB + pop = GHAB + (+/-) = LHAB + SHAG = LHAG
GHAB + pop = GHAB + SHAG = GHAG + (+/-) = LHAG
OBLICZANIE MOMENTU WYSTPIENIA KULMINACJI CIAA NIEBIESKIEGO:
Soce:
Merr. Pass – (+/-) = GMT +Z = ZT
Ksiyc:
Merr. Pass + p. r. d (+/-) – (+/-) = GMT + Z = ZT