Мемлекетті табиатты орау ызметін жоспарлауды діснамалы негіздері

Елді леуметтік-экономикалы дамуын жоспарлау жйесінде табиатты пайдалану ызметі мен табии ресурстарды тымды пайдалануды жоспарлауа маызды орын бледі. Табиатты пайдалануды жоспар-болжамын зірлеудегі елеулі ерекшеліктерді бірі жоспарлау объектісі тек леуметтік-экономикалы дерістер ана емес, табии былыстар да болып табылатындыында. Табиат, білетініміздей, инерциялы, концервативті, ондаы згерістер оамды мірдегіге араанда тым баяу жреді. Осыан орай оршаан ортаа антропогендік серіні ммкін салдарын кні брын кре білу, шаруашылы дамуды экологиялы стратегиясы аныталатын за мерзімді бадарламалар мен болжамдарды ру зор маыза ие болады. Мндай болжам, Е алдымен, траты экономикалы су мен адамдар трмысыны маызды шарты ретінде арастырылатын оршаан ортаны сапасына шаруашылы ызметті сер ету клемі мен негізгі баыттарын анытауды йарады.

Мемлекеттік жоспарлау жйесінде экология-экономикалы баыт згелеріне араанда лдеайда кеш алыптасты. Ол елді табии-ресурсты потенциалды саталуы мен бекітілуі, оны тымды жне кешенді пайдаланылуын амтамасыз ету, оршаан ортаа нерксіп пен ауыл шаруашылы ндірісіні, алаларды трын й жне коммуналды шаруашылыыны теріс серін азайту жніндегі ойластырылан шараларды амтитын.

Табиат орау тжырымдамасы, за мерзімді масаттар мен оларды шешуді негізгі баыттары нарыты экономикаа кшуді ескере отырып алаш рет негізделді.ыты жне трбиелік шаралармен йлесімде басаруды басым трде экономикалы дістерін олдану негізінде табиатты тымды пайдалануды жаа шаруашылы механизмін зірлеу жне олданыса енгізу міндеті туады.

Табиат орау шараларын жоспарлы жзеге асыру мен табиатты тымды пайдалануды экономикалы жне леуметтік тиімділігі

Табии ресурстарды жекелеген трлерін тымды пайдалану мен оршаан ортаны жоспарлау ресурстарды рбір тріні: су, орман, миниралды- шикізат жне т.б. – клемі мен сапасыны згеруін, маыздылыын, ерекшеліктерін ескере отырып жргізіледі. Сондай-а табии ресурстармен амтамасыз етілгендігі бааланады, оларды орау мен тымды пайдалану жніндегі наты шаралар ойластырылады. Болжау мен жоспарлау объектілері кбіне табии ресурстар мен табии компоненттерді келесі трлері болады.

Атмосфералы ауа.Атмосфераны орау жылжымалы клік ралдарыны барлы трлері мен стационарлы кздерден шыатын газдардан ауаа жіберілетін зиянды заттарды санын барынша азайтуа баытталан біратар шаралар жргізуді йарады. Атмосфералы ауаны ластайтын ірі кздерді атарына нерксіптік, сіресе элекрт энергетика, химия мен мнай химиясы ксіпорындары, рылыс материалдарын ндіру, машина рылысыны жекелеген трлері жатады.

Су орлары. Су орларын пайдалану болжау мен жоспарлауды бастыпы негізі суды орау мен кешенді пайдалануды бассейндік (ауматы) схемалары, су шаруашылы баланстарыны жйесі бойынша суды жмсалу есебі мен су кадастрыны деректері, сондай-а зен бассейндері бойынша суды ттынушылар арасында суды айыра блу жобалары болып табылады. Су кадастары – бл су орлары мен су сапасы туралы, суды пайдаланушылар мен суды ттынушылар туралы, олар ттынатын су клемі туралы мліметтерді жйелендірілген жиыны.

Жер ресурстары.Жерді орау мен тымды пайдалану жніндегі шараларды жоспарлау кезінде апаратты негіз ретінде мемлекеттік жер кадастры – жерді табии, шаруашылы жне ыты жадайы туралы жйелендірілген мліметтер жинаыны деректері пайдаланылады. Жер кадастрына жерді иеленушілер мен жерді пайдаланушылар, алап санаттары, жерді сапалысипаттамасы мен халы шаруашылы ндылыы туралы деректер кіреді. азіргі уаытта жер алаптарыны европпалы жіктемесі мен жерге дниежзілік бааны пайдалану негізінде ел шін бірыай сйкестендірілген технологиялар мен азіргі техникалы ралдарды пайдаланылуын ескере отырып жер – кадастрлы апарат базасын жетілдіру ажет.

Орман жне зге биологиялы орлар. Халы шаруашылы маызына сйкес ормандар екі опа блінеді. Бірінші топты кбіне су орау, ораныс, санитарлы – гигиеналы жне сауытырыш ызметтерін атаратын ормандар райды; екінші топ сол сияты су орау, ораныс жне климатты реттегіш ызметтерін атаратын пайдалынылатын орманнантрады. Жас топтары бойынша кшеттер былайша жіктеледі: жас ааштар, орта жастаылар, жетілмекші, жетілген жне ураан.

Экология – экономикалы маызы, кйі мен ндіріс ралы мен табии кешен ретіндегі орманны ерекшелігі орман кшеттерін тымды пайдалану мен орман орауды жоспарлауды згешелігін тудырады.

Минералды – шикізат ресурстары – бл энергия, шикізат пен материалдар алу шін пайдаланылатын тегі материалды табии заттар. Минералды – шикізат ресурстарыны бірден – бір обьектісі пайдалы азбаларды кен орны болып табылады.

Табиатты тымды пайдалануды болжау мен жоспарлау минералды шикізатты ндіру мен барлану кйін баалаумен тыыз байланысты. Кен орныны тиімділігін анытаан кезде олара санды жне сапалы баа беріледі. Минерлады ресурстарды санды баалау табылан жне барланан пайдалы азбалар орымен крсетіледі. Оны негізінде кен ндіру нерксіп ксіпорындарыны клемі мен оларды рекет ету мерзімдері белгіленеді. Кен орындарын сапалы баалау орналасу тередігін, пайдалы компоненттерді болуын., кен ндіруді прогрессивті технологияларын ендіру ммкіндігін жне т.б. сипаттайтын крсеткіштерді салыстыру арылы жзеге асады.