Сегізінші блім: Хайыз, нифас жне истихада
йел кісілер шін бл мселелерді білу те маызды. йткені дрет, сыл, намаз, ран оу, ораза, иътикаф, ажылы, балиата толу, тсек атынасы, тала, ъидда жне т.б. нрселерді кімдері осы мселелербен тыыз байланыста.
І. Хайыз. () -«хайыз» дегеніміз - йел кісіні жатыранан ай сайын айталанып блінетін ан. райлы айталанбалы етеккір кезеі 3-7 кн аралаына созылады. Жатырды ішкі абыы (эндометрий) анмен бірге ынап арылы сырта шыарылады. Етеккірді рамын ан, шырыш жне организм клеткалары райды. Етеккір аяталан со аналы безде аналы жасуша (яйцеклетка) пайда болады. Аналы жасуша аналы безден шыан кезде 48 саатты ішінде рытануа дайын болады. Келесі еттеккірді келуіне екі апта аланда овуляция процесі басталады. Бл процесте аналы жасуша аналы безден шыа сала жатыр ттігіні тктерімен сталып, жатыра баытталады. Жатыр ттігіні бойымен озалады. Бл уаытта жатырды ішкі абыы алыдап, аналы жасушаны абылдау шін жмсарады. Бдан кейінгі процесс екі трлі:
- Егер йел кісі жбайымен атынаста болса, аталы рыпен осылуды нтижесінде аналы жасуша рытанады жне йел кісі жкті болады. Бдан кейін рытанан аналы жасуша жатырды ішкі абыына батып, рыты дамуы жаласады.
- Аталы рыпен осылуа бйры болмаса, аналы жасуша рытанбайды. Бл кезде аналы жасуша жатырды ішкі абыымен бірге жиналып, бірнеше кнні ішінде ынап арылы ан мен шырыш бейнесінде блініп шыады.
Айша анамыздан, Алла таала оан разы болсын, Аллаты елшісі (саллаллау алайи уа саллам) былай деді:
( )
«Расында, Алла бл нрсені (етеккірді) Адам ыздарына тн асиет етіп жазды»[266].
Шариат бойынша етеккір, біріншіден, дретсіздік саналады. Екіншіден, нжіс саналады. Еттеккірді басталуы анны ынап сыртына блінуімен аныталады.
Етеккір ай жастан бастап келеді жне ай жаста тотайды?
ыз баланы шашамен ай есебі бойынша тоыз жаста балиата толуымен етеккірі келе бастайды. Содан елу, елу бес жаса дейін жаласады. Айша анамыз, Алла таала оан разы болсын, былай деді:
( )
«йел кісі елу жаса толанда етеккір жасынан шыады»[267]. Таы бір сзінде: «Елу жастан кейін рсаына бала бітпейді»-деді[268].
Алайда кейбіреуіні етеккірі аталмыш крсеткіштерден кеш басталып, кеш аяталуы да ммкін. Етеккірі келуімен ыз бала балиата толады жне оан бл уаыттан бастап шариатты намаз, ораза, ажылы секілді міндеттері жктеледі. Сол секілді л бала да алашы шуетіні блінуімен балиата толады. Етеккірі келмеген ыз жне алашы шуеті блінбеген л он бес жаса толуларымен балиата толады[269].
Етеккірді шарттары
1. Екі етеккір арасындаы таза аралыты затыы е азы 15 кн болуы шарт.
2. Етеккірді келуі е азы 3 тулікке созылу шарт. Егер 3 туліктен аз келсе, дрет алып ткізген намаздарын оиды. йткені ш туліктен аз келген ан етеккір емес.
Етеккір затыы
Етеккір затыы е азы – 3 тулік, е кбі – 10 тулік. Олай болса, 3 тулікке жетпей келген ан мен 10 туліктен асан ан етеккір емес, истихада аны саналады. бу Умамадан, Алла таала оан разы болсын, Аллаты елшісі (саллаллау алайи уа саллам) былай деді:
( )
«Жас ыз бен жесір йелді етеккірі е азы 3 кн болады. Ал е кбі 10 кн болады. Етеккір аны 10 кннен аса келген йел истихада болады»[270].
Етеккірді тсі
Етеккір аныны тсі алты трлі болады. Олар: ара, ызыл, сары, кгірт, жасыл жне ср. Етеккір кндері осы тстерді кез келгенімен блінген ан етеккір аны саналады. Е соында етеккір млдір тспен аяталады. Сахабаларды йелдері, Алла таала олара разы болсын, етеккір кргенде оны мерзіміні тотаанын білулері шін, Айша анамыза, Алла таала оан разы болсын, орапа салынан матаны тсін крсететін. Сол маталарды бірінде сарыш тс болса, Айша анамыз, Алла таала оан разы болсын, былай дейтін:
( )
«Ашыл (млдір) тсті байаана шейін (етеккірден шыуа) асыпадар»[271].
ІІ. Нифас.() -«нифас» сзі тілдік маынасы: босану. Ал шариатты трыдан нифас дегеніміз - йел кісіні жатырынан босанан со блінетін ан. Босанан со йел кісіні жатыры ысара бастайды. Сол уаытта жатырда баланы шуы біткен жердегі ірі ан тамырларыны жабылу процесі заа созылады. Алашы 2-3 кн бойы ан едуір кп блінеді. Кейін бірте-бірте азая береді. Бл кндері анны тсі ызыл оыр болады, ал 10-14 кн ткенде сарыш тске айналады. анны блінуі, сіресе, бала емізген кездерде кп болады.
Нрестені табии жолмен тууы анаа да, балаа да ауіп тндіретін боландытан, нресте анасыны іші жарылып алынанда мшеден ан келсе, нифас кімі жреді. ан келмесе, нифас кімі жрмейді.
Нифасты затыы алымдарды кзарасында 40 тулікке созылады. мму Салама, Алла таала оан разы болсын, айтады:
( )
«Аллаты елшісіні (саллаллау алайи уа саллам) заманында жас босанан йелдер нифасты тотауын 40 кн ктетін»[272].
Анас, Алла таала оан разы болсын, былай деді:
( )
«Аллаты елшісі (саллаллау алайи уа саллам) жас босанан йелдерге (тазару шін) 40 кн ктулерін бйыран еді. Алайда кім одан брын тазарып ойса, нифастан тазаран болады»[273]. 40 кннен асан ан - истихада аны.
Тсік тастаан йел нифас кйінде бола ма? Бны жауабы: ры 40 кндей тамшы алпында, кейін 40 кндей йыан ан алпында, кейін 40 кндей кесек ет алпында болады. Кесек етті жасы 81-120 кн аралыында болады. Осы аралыта рыты бейнесі жетіледі. Тсік бейнесі жетілмей немесе одан да ертерек уаытта тскендегі блінген ан нифас емес, хайыз болады. Ал жетіліп алан бейнеде тссе, нифас болады.
ІІІ. Таза аралы. Таза аралы дегеніміз - екі етеккір арасындаы, немесе етеккір мен нифас арасындаы ан келмейтін аралы. затыына келетін болса, екі етеккір арасындаы, немесе етеккір мен нифас арасындаы таза аралыты затыы аз дегенде 15 кн болады. Аллаты елшісі (саллаллау алайи уа саллам)былай деді:
( )
«Етеккірді е аз мерзімі -3 кн, е кп мерзімі – 10 кн. Екі етеккір арасындаы таза аралыты е азы - 15 кн». Етеккірді затыы 10 кннен асса, асан кндерде блінетін ан етеккір емес, истихада аны саналады. Етеккір аны истихада анымен салыстыранда, тсімен жне жаман исімен ерекшеленеді. Егер етеккірді е кп мерзімі 15 кн болса, таза аралыты е аз мерзімі де 15 кн болады. Таза аралыты е за мерзімі белгілі бір уаытпен шектелмейді. Ол бір не екі жыла да созылуы ммкін. Кейбір йелде млдем етеккір болмайды, ал кейбірі жылына бір-а рет креді. Етеккір аны кнде емес, кн ара блінетін болса, деттегі кні толанша, брібір, етеккір саналады. Кн ара келген анны аралыындаы тазалы таза аралыа жатпай, етеккір кндеріні бірі саналады. Етеккірді е за мерзімі йелдерді етеккірге атысты згешеліктеріне сай згеше болады:
- Етеккірі енді басталан жас ыз. Етеккірін он кн ктеді. Одан асанын истихада санайды. айсыбір ызды алашы етеккірі бір кн келіп, сосын он трт кн бойы таза болса, кейін аны таы бір кн келсе, бл кндерді алашы оны етеккір саналады.
- Етеккірі немі келіп жрген йел. деттегі кндеріне ш кн осып ктеді. Етеккірі деттегі басталатын кнінен брын басталып, бір кн келсе, сосын он кн бойы ан келмей, кейін таы бір кн ан келсе, ан келмеген он кні етеккір саналады, егер деті он кн болса. Ал деті басаша болса, есеп деттегі кніне негізделеді.
- Таза аралыы мен етеккір кндері араласып келетін йел. Бны нтижесінде таза аралыы он бес кнге толмайды. Ол етеккірін он бес кн ктеді. Бл он бес кн араларындаы таза кндерді «таза кімі» жойылып, етеккірге есептеледі. Он бес кннен асаны истихада жне таза аралы саналады.