Медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олданан адамдара алдын ала тергеу жмыстарын жргізудегі ерекшеліктер

Есі кіресілі-шыасылы кйде ылмысты замен тыйым салынан рекет жасаан адамдара атысты істер бойынша алдын ала тергеу жргізу міндетті (Р ІЖК 506-бап).

Аддын ала тергеу жмыстары жргізу кезінде мынадай мн-жайлар аныталуы тиіс:

1)жасалан рекетті уаыты, орны, тсілдері мен баса мн-жайлары;

2)осы адамны ылмысты замен тыйым салынан рекетті жасауы;

3) рекетпен келтірілген залалды сипаты мен млшері;

4)ылмысты замен тыйым салынан рекетті жасаан адамны оны жасаана дейінгі, сондай-а одан кейінгі мінез-лы;

5)осы адамда бдан брын психикалы ауытушылыты бар-жоы, ылмысты замен тыйым салынан рекетті жасау кезінде немесе істі арау кезінде психикалы сыраттану дрежесі мен сипаты.

оамды ауіп тндіретін психикалы ауытушылы кезінде жасалан ылмысты істі тергеу кезінде психиатриялы сот сараптамасыны жргізілуі міндетгі. Бл адамдарды тек сотты длелімен осы адамдара атысты ылмысты іс озалан жадайда ана сот сараптамасына жіберіліп іс тергеледі. Тергеу жмыстары мен сараптама жмыстары тек ылмыс жасаан адамдармен ана жргізіледі. Ал егер олар психикалы жадайына байланысты атыса алмайтын болса тергеу жмыстары жргізілмейді жне ол туралы тергеуші хаттама толтырады.

Психикалы сырата шалдыу фактісі аныталан кезден бастап замен тыйым салынан рекетті жасаан, біра айналадаы адамдара ауіп тндірмейтін адамдара мынадай ауіпсіздік шаралары олданылады:

1)психикалы сырата шалдыу фактісі аныталан кезден бастап замен тыйым салынан рекетті жасаан, біра айналадаы адамдара ауіп тдірмейтін адам денсаулы сатау органдарын хабарландыра отырып, туан-туыстарыны, ораншыларыны, аморшыларыны арауына берілуі ммкін.

Осы шараны тандап алу туралы тергеуші, сот длелді аулы шыарады (Р ІЖК 508-бап);

2)блтартпау шарасы ретінде бдан брын амауа алынан адамны психикалы сырата шалдыу фактісі аныталан кезде прокурорды аулысы бойынша ол ата ошаулау жадайында ауруларды стауа лайыталан психиатриялы кмек крсететін арнаулы медициналы мекемеге ауыстырылады (Р ІЖК 509-бап).

амауда сталан адамды психиатриялы кмек крсететін арнаулы медициналы мекемеге орналастыру Р ІЖК-ні 247-бабыны ережелері бойынша жргізіледі.

Егер ылмысты істі тексеру кезінде атысушыларды бірі рекетті есі кіресілі-шыасылы кйде жасааны немесе ылмыс жасаан со психикасы бзылумен ауыраны аныталатын болса, оан айыпталушы деп кін тапайды жне оан айыптау аулысын шыармайды.

Егер ылмысты істі тексеру кезінде атысушыларды бірі рекетті есі кіресілі-шыасылы кйде жасааны немесе ылмыс жасаан психикасы бзылумен ауыраны аныталатын болса, оан атысты іс жеке іс жргізуге блінуі ммкін. (Р ІЖК 510-бап).

зіне атысты медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олдану туралы іс жргізілетін сезікті мен айыпталушы да Р ІЖК-де арастырылан ытара ие бола алады (Р ІЖК511-бап).

Медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олдану туралы іс бойынша іс жргізуге ораушыны атысуы, егер ораушы бдан брын іске зге негіздер бойынша араласпаан болса, зіне атысты іс жргізіліп отыран адамны есіні кіресілі-шыасылы немесе психикасыны бзылу фактісі аныталан кезден бастап міндетті болып табылады.

Іске араласу кезінен бастап ораушы, егер бан ораушыны денсаулы жайы кедергі келтірмейтін болса, орауындаы адаммен оаша жздесуге ыы бар, сондай-а Р ІЖК-ні 74-бабында кзделген баса да барлы ытарды пайдаланады (Р ІЖК 513-бабыны 2-блігі).

ораушы сотты медициналы сараптамасынан кейін бірден сот ісіне атыса алады. Тергеуші ораушыдан бас тартуына ы жо.

ылмысты жазаа тартылып отыран жне медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олдану туралы іс жргізілетін адамнын занды кілі іске атысуа тартылады.

Р ІЖК-ні 512-бабына сйкес зіне атысты медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олдану туралы іс жргізілетін адамны жаын туысаны осы адамны занды кілі болып танылады жне тергеушіні немесе прокурорды аулысы бойынша іске атысуа тартылады. Егер жаын туысаны болмаан жадайда аморшы орган жне ораншы тартылуы ммкін.

Занды кілге хаттамада толтырылан оны ытарын тсіндіреді:

Зады кіл мыналарды білуге ылы:

- занды кіл зі кілі болып отыран адамны замен тыйым салынан андай рекетті жасааны мойнына ойылуын білуге;

- тініштер мен бас тартуларды млімдеуге; длелдер келтіруге;

-тергеушіні рсатымен оны немесе ораушысыны тініші бойынша жргізілетін тергеу имылдарына атысуа;

-зі атысан тергеу имылдарыны хаттамаларымен танысуа жне ондаы жасалан жазбаларды дрыстыы мен толытыы туралы жазбаша ескертпелер жасауа;

-алдын ала тергеу аяталан со істі барлы материалымен танысуа, одан кез келген мліметті жне кез келген клемде кшіріп алуа;

-істі тотату туралы немесе істі медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олдану шін сота жіберу туралы аулыны кшірмесін алуа;

-сот талылауына атысуа; тергеушіні, прокурор мен сотты іс-рекеттері мен шешімдеріне шаымдар беруге;

- сотты аулысына шаым жасауа жне шаымдалатын шешімдерді кшірмелерін алуа;

- іс бойынша келтірілетін шаымдар мен наразылытар туралы білуге жне олара арсылытар білдіруге;

-млімделген шаымдар мен наразылытарды сотты арауына атысуа ыы бар;

Алдын ала тергеу аяталаннан кейін тергеуші мынадай аулы шыарады:

а)іс жргізу ісін 37-бапта жне 269-бапты 3-блігінде кзделген, сондай-а сыратты психикасыны бзылуы зі немесе баса адамдар шін ауіп-атермен не зге елеулі зиян келтірілуі ммкін жадайларда ысарту туралы;

б)істі медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олдану шін сота жіберу туралы аулы шыарады.

аулыда істі ысарту туралы крсетілуі тиіс:

а) Р ІЖК-ні 506-бабында крсетілген мн-жайлар;

б)медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олдану шін негіздер, егер олар айтылан болса;

в)ораушы мен баса да адамдарды медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларыны негізінде дау айтатын уждері жазылуы тиіс.

Істі сота жіберу туралы аулымен тергеуші оны прокурора береді, ол істі зерделеп, мына шешімдерді бірін абылдайды:

1) Істі сота жібереді;

2) Істі осымша тексеру шін тергеушіге айтарады;

3)Істі Р ІЖК-ні 514-бабыны 1-бліміні 1-тармаында крсетілген негіздер бойынша ысартады.

Істі медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олдану шін сота жіберу туралы аулыны кшірмесі занды кілге табыс етіледі (Р ІЖК 514-бап).

2.Сотта медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олдану туралы келіп тскен іс психикалы ауытуы бар немесе жауаптылыы жо айыпталушыны атысуынсыз жргізілуімен ерекшеленеді.

Медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олдану туралы істі арауды ауданды жне оан теестірілген сотта сот трешісі жеке-дара, облысты жне оан теестірілген сотта ш сот трешісі рамы жргізеді.

Медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олдану туралы іс келіп тскен со сот трешісі ылмысты іс жргізу Кодексінде кзделген ережелер бойынша сот отырысында аралуын таайындайды.

Сот тергеуі прокурорды ылмысты замен тыйым салынан рекетті жасаан, есі кіресілі-шыасылы деп танылан адама медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олдануды ажеттігі туралы уждерді баяндаудан басталады. Длелдерді зерттеу жне тараптарды жарыссздері Р ІЖК-ні 345 жне 364-баптарыны талаптарына сйкес жргізіледі.

Есі кіресілі-шыасылы адамдара жргізіліп отыран сотты бір ерекшелігі онда сотталушыны соы сзі болмайды. Сот тергеуші мен прокурорды тындап боланнан кейін кеесу блмесіне кетеді.

Іс бойынша шешім абылдау кезінде сот шешетін мселелер (Р ІЖК516-бап):

1) ылмысты замен кзделген рекет орын алды ма;

2) Ісі аралып отыран рекет жасады ма;

3) ісі аралып отыран адам рекетті есі кіресілі-шыасылы кйде жасады ма;

4)Осы адам ылмысты жасааннан кейін жаза таайындау жне оны орындау ммкін болмайтын психикасы бзылумен ауырды ма;

5)Адам дертті психикасы бзылуы оны зі немесе баса адамдар шін ауіпті ме, не оны зге де елеулі зиян келтіруі ммкіндігін тудыра ма;

6)Медициналы сипаттаы мжбрлеу шарасы олданылуа тиіс пе жне на андай.

Сот сондай-а Р ІЖК-ні 371-бабыны бірінші блігіні 10, 11, 12-тарматарында керсетілген мселелерді шешеді:

а) азаматты талап-арызды анааттандыруа жата ма, кімні пайдасына жне андай млшерде, сондай-а егер азаматты талап берілмесе, мліктік зиян телуге жата ма;

б) азаматты талап-арызды немесе ытимал тркілеуді амтамасыз ету шін тыйым салынан млікті не істеу керек;

в) заттай длелдемелерді не істеу керек;

Істі шешімі бойынша сот аулы абылдайды (Р ІЖК 517-бап). ылмысты замен тыйым салынан рекетті осы адамны есі кіресілі-шыасылы кйде жасааны немесе осы адамны ылмысты жасааннан кейін жазаны таайындау немесе оны орындау ммкін болмайтын психикасы бзылумен ауыраны длелденді деп танып, сот осы адамды тиісінше ылмысты жауаптылытан немесе жазадан босату туралы аулы шыарады.

Егер жоарыда айтылан адам зіні психикалы жай-кйі бойынша ауіп-атер тудырмайтын болса не ол аса ауыр емес рекет жасаан болса, сот істі тотату туралы жне медициналы сипаттаы мжбрлеу шараларын олданбау туралы аулы шыарады.

Сот осы адамны рекетті жасауа атысаны дледденген жо деп таныан, сондай-а осы Кодексті 37-бабыны бірінші блігіндегі 1-12-тарматарында, 38-бабыны бірінші блігінде кзделген мн-жайлар аныталан кезде сот зі анытаан негіз бойынша адамда ауруды болуына жне оны сипатына арамастан істі ысарту туралы аулы шыарады.

Р ІЖК-ні 517-бабына сйкес іс ысартылан кезде сот аулысыны кшірмесі бес кн мерзімде психиатриялы кмекке мтаж адамдарды емдеу немесе психоневрологиялы мекемеге жіберу туралы мселені шешу шін денсаулы сатау органына жібереді.

Іс аралып отыран адамны психикасыны бзылуы аныталмады немесе ылмыс жасаан адамны ауруы оан жазалау шараларын олдануды жоа шыармайды деп танып, сот зіні аулысымен істі осымша тексеру жргізу жне істі бдан рі жалпы тртіппен жолдау шін айтарады.

Сотты аулысында сынылан азаматты талап-арыз бойынша шешім, заттай айатар туралы мселе, іс жргізу шыыстарын белу туралы шешім, апелляциялы шаымдарды не кімге наразылы келтіруді тртібі мен мерзімін тсіндіру сияты мселелер шешіледі.

Сотты аулысына ораушы, жбірленуші мен оны кілі, немесе ісі аралан адамны занды кілі, жаын туысаны шаым жасауы, апелляциялы тртіппен прокурор наразылы білдіруі ммкін.

Медициналы сипаттаы мжбрлеу шарасы олданылан адам сотты іс арауына атысан жадайда ол, егер сот-психиатриялы сараптаманы орытындысы бойынша оны ауруыны сипаты мен ауыртаалыы бан бгет жасамаса, сот аулысына шаымдануа ылы.

Медициналы сипаттаы мжбрлеу шарасын олдану туралы аулы Р ІЖК-ні 49-тарауында кзделген тртіппен атаруа беріледі (РІЖК518- бап).