Жйке тканіндегі энергия алмасуы: глюкозаны аэробты тотыуыны маызы.

Жйке тканіні клеткалары заттар алмасуыны, аэробты процесстерді те жоары дегейімен ерекшеленеді, оларды биоэнергетикасы Na+, K+ - потенциалыны алыптасуына, озу жадайы мен белгілерді жеткізуді сатауа баытталан. Аза пайдаланатын оттегіні 20% -ын жйке ткані пайдаланады. Жйке ткані шін негізгі энегетикалы субстрат – глюкоза болып табылады, оны ыдырауы дихотомиялы аэробты жолмен жреді. анны глюкозасыны 60% астамын нейрондар пайдаланады. Бір тулікте ми 100-120 грамм глюкозаны пайдаланады. Сондытан гипоксия мен гипогликемияа ми те сезімтал болады. Глюкоза жйке тканінде гликоген трінде жинаталады. Гликогенні мобилизациясы фосфоролиз жолымен емес, амилаза серінен гидролиз жолымен жреді. Нейрондарда лактатдегидрогеназа мен пируватдекарбоксилазды комплексті жне катаболизмні орта жолдарыны баса да ферменттеріні белсенділігі те жоары. Сол себепті, жйке ткані витаминдерді, сіресе В1 витаминіні жетіспеушілігіне те сезімтал. Коферметтік ызметтен баса В1 витамині синаптикалы мембраналарды поляризация процестеріне сер ете отыра синаптикалы жеткізуге сер етеді, деполяпризациялаушы блшыет релаксанттарыны кураре трізді серін лсіретеді. Жйке тканінде биологиялы тотыумен тотыып фосфорильдену процестері арынды жреді, макроэргтер оры те кп. Жйке тканінде аминышылдар тек ртрлі белоктар синтезі шін ана емес, сонымен атар осылыстар – нейропептидтер мен медиаторлар синтезі шін арынды пайдаланылады. Жйке тканінде аммиак аминышылдарды тура емес дезаминдену реакциялары да тзіледі, оан мынадай процесстер кіреді: аспартат тзілуі арылы аминтобыны алашында оксалоацетата тасымалдануы, сонан со аспартаттан аминтопты ЦМФ-а беріліп, АМФ-ты тзілуі, одан ары АМФ –ты дезаминденуі. Тзілген аммиак глутамин жне аспарагин ышылдарыны амидтері тзілу жолымен залалсыздандырылады, олар ан аынымен бйрекке жеткізіліп, сонда ыдырайды. Аксон арылы жйке импульсын жеткізу барысында нейрондарда калий натрий каналдарын алыптастырушы белоктарды, тынышты потенциалын тудырушы ферменттерді конформациялы згерістері жреді, медиаторларды синтезін тасымалдануын жне ыдырауын амтамасыз ететін ферменттер белсендіріледі.

20. Жлын сйытыыны химиялы рамы мен биологиялы ролі(ликвор). алыпты жадайда, ликвор – су сияты млдір, лсіз сілтілі реакциясы (рН-7,35-7,4) бар, салыстырмалы тыыздыы 1,003-1,008 болатын сйыты б.т. Lups Happ (1954) мліметтері бойынша, жаа туан нрестелерде ликвор млшері 40 пен 60 мл аралыында, мектеп жасына дейінгі балаларда 60-80, ересек балаларда 80-100мл аралыында болады. Ересек адамда ликворды млшері 120-130мл болады: рбір бйір арыншаларда 15 мл-ден, цереброспинальды субарахоноидальды кеістікте - 25мл, спинальды кеістікте -75мл. Ликворды миды хориноидты аппараты минутына 0,3 – 0,33 мл клемінде ндіреді, яни шамамен тулігіне 430-500 мл. зіні химиялы рамы мен анатомиялы орналасуына байланысты ликвор згеше, лі толы зерттеліп болмаан, физиологиялы ызметтер атарады:

- азаны нейро-жеткізуші жйесіні маызды гуморальды ортасы бола отыра, реттеуші роль атарады.

- жйке жйесі аумаында: “байланыс ызметін” амтамасыз етеді;

- жйке орталытарында ан айналымын реттейді;

- жйке жйесі аумаында осмосты тепе-тедікті амтамасыз етеді жне заттар алмасуына оптимальды жадай тудырады;

- онто жне филогенезді белгілі бір, ерте кезедерінде миды оректік ортасы бола отырып, ликвор тыныс алу жне трофикалы ызметтер атарады. Бл жадайда миа оректік заттарды жеткізушілерді е нешізгісі ан б.т.

- улы заттарды детоксикациясын жне ликворды жйесіні ретикулоэпидотелиальды ткань клеткалармен иммунологиялы оранысты амтамасыз етеді. алыпты ликворда антиденелер болмайды. Алайда, бактериолизиндерге атысты кзарастар арама айшы.

Ликворды бактериоцидті белсенділігі жоары болады.

Ликворда ми шін мшезгещелі антиденелер табылан. Миды дегенеративті заымдалуы кезінде ликворда нейротоксиндер пайда болады, олар эпилептикалы алтыраулыа келеді. Ликворды тсі мен млдірлігіні згеруі. Ксантохромия немесе ликворды ою оыр тске боялуы гемоглобин ыдырауы німдеріні пайда болуына байланысты. Ксантохромия трып алан жне геморрагиялы болып блінеді. Трып алан ксантохромия миды тамырларында ан аыныны баяулауы серінен пайда болады, бл плазманы ликвора келіп тсуіне келеді. Гемморагиялы ксантохромия ликворлы кеістікке анны тсуімен байланысты, бл жадайда ликвор ызыл тске боялады. Ликворды жасылтым тсі биливердинге тотыушы билирубинні немесе іріні пайда болуына байланысты. Соы жадайда ликвор лайланып трады. Ликворды лайлануы формалы элементтерді, фибриноген мен микроорганизмдерді кп млшеріні болуына байланысты. Ликворда фибронозды абы – фибриногенні лкен концентрациясында пайда болады, ол сйытыпен толтырылан фибринозды апшы тзеді. Лейкоциттер дегейіні артуы ми абытарыны абыну прцестері, ми ісіктері кезінде байалады. Крт лимфоидты плеоцитоз операциядан кейінгі кезеде ми абытарындаы созылмалы абыну процестері кезінде байалады.