Еуразиядаы кне грек ркениетіні тарихы.

Ежелгі Грекияны тарихындаы бетбрыс кезе болды, йткені дл осы уаыттан бастап грек мдениетіні классикалы кезеі басталды. Бізді заманымыза дейінгі V асыр Афины, сіресе Периклді (бізді заманымыза дейінгі 444-429 жылдар) басшылыы кезінде аса ірі мдени орталыа айналды. Афиныны рухани мірінде демократиялы рылысты орныуы — грек театрыны глденуімен, трагедиялы жне комедиялы шыармалары дниежзілік дебиетті асыл азынасына енген Эсхилді, Софоклды, Еврипид пен Аристофанны шыармашылытарымен тспа-тс келді.

Аполло Олимп. Архаикалы дуірде дебиет саласында лирикалы жанр стемдік етсе, ендігі жерде трагедия мен комедия жанрлары басты орына шыты. Дл маынасында трагедия деген сз — «ешкілер ні» деген маына береді. Ол — ешкі терісін жамылып, зіл-оспаты сарында хормен ле айтудан шыан. Афиныда Дионис дайды рметіне байланысты жалпы мемлекеттік мейрамны бекітілуі — трагедияны мерейін жоарылата тсті. Мифологиялы кейіпкерлерге толы грек трагедияларыны басты мазмны — халыты з тедігі мен леуметтік ділет жолындаы аарманды кресіні сан саласына арналан. Грек трагедиясыны Гомер дастандары сияты лкен трбиелік мні болды.

Посейдон. Классикалы грек трагедиясыны негізін алаушы — лы Эсхил (бізді заманымыза дейінгі 525—456 жылдар) болды. Эсхилге дейін бкіл кейіпкерлерді бір-а актер ойнайтын болса, енді сахнаа екінші актер шыарылды, соны арасында драмалы сахна кріністері жандана тсті. Осы орайда, драмалы ойылымдарда маскаларды, декорацияларды олданылуы да Эсхилді есімімен тыыз байланысты екендігін айта кеткен жн. Эсхил трагедияларында шынды, ділеттілік, діни-этикалы мра ымдары одан рі айындалып, азаматтарды раымшылдыы мен адамгершілігі, з еліне деген сйіспеншілігі басты орына шыты. Мысалы, «рсаулы Прометей» трагедиясыны басты таырыбы патриотизм мен раымшылды болса, ал «Орестей» трилогиясында адам тадыры кеінен крініс тапан. Адам тагдыры мселесі грек трагедиясыны дарынды кілдеріні бірі Софоклды (бізді заманымыза дейінгі 497—406 жылдар) шыармашылыында зіні занды жаласын тапты. Ол з шыармаларында еркіндікке толы азамат еркіні ділетсіз атал тадыра арсылыын тамаша суреттей білді. Софоклды «Эдип патша» деп аталатын лы трагедиясыны кні бгінге дейін элем сахналарынан тспеуі кп нрсені аартса керек.

Бізді заманымыза дейінгі 480—406 жылдар аралыында мір срген Эврипид психологиялы драманы негізін алады. Оны «Медея» жне «Федра» трагедиялары да адам ліміне келіп соатын шым-шытыры мірлік уаиалара толы болып келеді.

Ежелгі Грекиядаы комедия жанрыны тамаша кілі — Аристофан (бізді заманымыза дейінгі 445—385 жылдар шамасы) болды. Оны комедиялы туындыларында халыты кнделікті мірі, трмыс-тіршілігі басты орын алды. Сондытан да болар, оны комедияларындаы кейіпкерлер детте халы атынан сйлеп, халыты анап, алдап-арбаушыларды ткір сына алады. рылар сияты оама жат элементтермен атар, аылы мен арын сатан ел билеуші философтарды да жуаа шыратады. Оны 138 «Салт аттылар», «Бейбітшілік», «Лисистрата» жне таы да баса комедиялары саяси мазмндаы шыармалар атарына жатады. Аристофан грек театрыны халыты дстрлеріне сйене отырып театр сахналарында мималарды (мірді кнделікті жадайларын бейнелейтін шаын кріністер) кеінен пайдаланды. Дл осы кезенде пантомима жанрыны туындауы комедия жанрын одан рі трлендіріп, оны халыты сипатын айындай тсті.

Бізді заманымыза дейінгі V асыргрек тарихнамасы арынды трде дами бастады. Оан лкен лес осан сонау кне заманны зінде-а «тарихты атасы» деген ата-даа ие болан Геродот (бізді заманымыза дейінгі 484— 430 жылдар) болды. Оны таырыбыны негізгі арауы грек-парсы соыстары болып табылатын «Тарих» атты ебегі баа жетпес тарихи мраларды атарынан орын алды. Кне заманны лы тарихшыларыны бірі — Фукидид (бізді заманымыза дейінгі 460—400 жылдар) зіні «Пелопоннесе соыстары» атты ебегінде алаш рет ылыми — шыншылды дісін кеінен олданып, сол кезедегі тарихи уаиаларды зара байланыстарын ашу арасында, халыты саяси біліміні артуына себепкер болды.