Бактерияны тыныс алуына атысатын (каталаза, нитратредуктаза, цитохромоксидаза) ферменттерді анытау.
А)Каталазаны анытау: аэробты жне факультативті анаэробты бактерияларда каталаза активтілігі жоары. Бл фермент сутегіні ос тотыын оттегі мен суа ыдыратады. Н2О2 – улы осылыс, бактериальды торшаны тыныс алу тізбегінде оттегі тотыанда флавопротеид тзеді. Облигатты анаэробтарда каталаза ферменті жо, сондытан Н2О2 жиналады жне торшаа кері серін тигізеді.
дісті ою: Пробиркаа туліктік сорпадаы зерттеу даылынан 1-2 мл жне бірнеше тамшы 3% сутегі ос тотыын тамызамыз. Каталаза боланда О2 газы кпіршіктер блінеді, реакция о болады, кпіршік болмаанда теріс.
Б)Нитратредуктазаны анытау. Нитратредуктаза ферменті арылы бактерияны нитрат пен нитритті алпына келтіру абілеті аныталады. Анаэробты тыныс алуда нитрат электронны соы акцепторы болып табылады («нитратты» тыныс алу негізінен факультативті анаэробтара тн). Ортада нитрит боланда крахмал-йодты реакция болады, себебі нитрат ышыл ортада калий йодына дейін ыдырап, йод тзеді. Соында крахмалмен рекеттесіп кк тс тзеді.
дісті ою. Пробиркаа 2-3 мл зерттеу даылын ямыз, ортада сіреміз, НNО3 рамды жне 1 мл реактив осамыз, 10% Н2SО4 те клемді осылыс жне ерітінді, 0,5г КJ рамды, 1г крахмал жне 100 мл су. Реакция о боланда кгеру пайда болады.
В)Цитохромоксидаза реакциясы. Цитохромоксидаза аэробты тыныс алатын бактерияларда кездеседі
дісті ою. Пробиркаа зерттеу даылын ямыз, стіне 1% спиртті ерітінді -нафтолын жне 1% сулы ерітінді диметилпарафенилендиаминді ямыз. Реакция нтижесі о боланда ашыл кк тс пайда болады.
Саыраулатар, рылысы, жіктелуі жне даылдандыру.
Микоздар-ке таралан жпалы аурулар, оларды оздырыштары микроскопиялы организмдер-саыраулатар (Fungi, Mycota, Mycetes). Саыраулатар хлорофилы жо, цитоплазмасында ошауланан ядросы (немесе бірнеше ядросы), серпінді (ригидты) жасуша абаты, кптеген вакоульдері, рибосомалары жне баса органеллалары бар біржасушалы немесе кпжасушалы эукариотты микроорганизмдерге жатады. Оларды сімдіктерге лкен састыы бар, дегенмен кейбір метоболизмдік рдістері жануарлар жасушасына жаындатады.
Саыраула денесі (таллом-абышалар) мицелий (грибница) болып табылады. Олар перделері бар немесе жо, бташа жайылан ттікшелер трізді, жне де бршіктенген оваль, дгелекше пішінді жасушалардан тратын гифалар. рылымына байланысты (мицелийлерді райтын жасушалар пішіні жне саыраулатар жасушасыны бліну механизмі бойынша) саыраулатар 2 топа блінген:
1. Гифалылар немесе мицелийлілер (зе саыраулатар).
2. Бршіктенушілер (ашытылар, ашытытріздестер).
Е ыса мицелийлер-ашытыларда; е зыны-кгерткіш саыраулатарда (мукорларда). Мицелийлер траты трде бтаталып отырады; ескірген мицелийлер-днді, ірілеу, кптеген осындылары жне вакоульдері болады, жаа мицелийлер-млдір, нзік, гомогенді.
Саыраулатар арасында диформизм былысы тараан, бл кезде саыраулаты бір трі гифаларды да, жне де бршіктенген жасушаларды да тзе алады. Бршіктенуден гифа тзуге ауысуы саыраулаты патогенділік белгілеріні кшейгені деп арастыруа болады. Диформизм кокцидиялара (Coccidioides), гистоплазмалара (Histoplasma), кандидалара (Candida) тн.
Мицелиялар біржасушалы, септаланан, яни клдене перделермен- септалармен (ол ценоцитті-бірегей, орта деп аталады) белінбеген болуы ммкін; немесе септаланан кпжасушалы; немесе жалан мицелиялар (бршіктеніп бліне бастаан жасушалардан тратын) тзеді. Ценоциттік саыраулатара зигомицеттер (Zygomycetes), септаланандара-аскомицеттер (Ascomycetes), дейтеромицеттер (Deuteromycetes) жне базидиоммицеттер (Basidiomyctes) жатады.
Саыраулатарды субстраттарда (тері, шаш, тырна немесе зертханалардаы оректік орталар) су сипаты бойынша вегетативтік (субстратты) жне репродуктивтік (ауалы) деп бледі.Сырттай араанда зертханалы жадайда субстартты трі оректік ортаны бетінде (сирек жадайда ішінде) орналасады; ал репродуктивті трі-субстратты беткейінен жоары ктеріліп седі.
Саыраулатар жынысты жне жыныссыз жолмен кбейеді. Жынысты жолмен кбейетіндер-жетілген саыраулатар, ал жыныссыз жолмен кбейетіндер-жетілмеген саыраулатар деп аталады. Біратар саыраулатартарда жынысты жне жыныссыз жолмен де кбейетіндігі аныталан.
Жынысты жолмен кбею аскомицеттерге, базидиомицеттерге жне зигомицеттерге тн. Осындай жолмен кбею бірнеше сатыдан трады. Бл кезде бір-біріне жаын орналасан екі шеткі гифаларды бірігуі, гаметалар, жынысты споралар жне баса жынысты рылымдар (телеморф) пайда болуы іске асады. Мндай рдіс нтижесінде жынысты споралар пайда болады: алталарда (аскаларда) – жетілетін аскоспоралар, нім беретін денешіктерде – жетілетін базидоспоралар, зигоспоралар. Саыраулатарды 70 %- да дамуды жынысты фазасы тіркеледі, ал жынысты даму кезеіні аралыында саыраулатар жыныссыз жолмен-вегетативті тсілмен кбейеді. Жыныссыз жолмен дейтеромицеттер кбейеді. Бл жолды негізінде митоз жатыр, яни мицелия гифаларыны арапайым блінуі жне саыраулаты жыныссыз німдік рылымы (анаморф) пайда болуы жреді. Анаморфтара артроспоралар, хламидоспоралар, конидиялар, жне де оларды алыптастыратын жне стап тратын рылымдар (спронгиялар, конидиястаушылар, німдік денешіктер, фиалалар т.б.) жатады. Аталан анаморфтар саыраулатарды жайылып суіне жне олайсыз жадайда оларды саталуына себепкер болады.
Этиологиялы маызы бар саыраулатарды идентификациялап зертханалы диагноз ою телеморфтар жне анаморфтарды сипатын, соны ішінде рылысыны, млшеріні ерекшелігін, конидилар санын анытау негізінде жргізілетінін ескеру ажет. Анаморфтар млшері шамалы біржасушалы (микроконидиялар) жне кпжасушалы (макроконидиялар) болуы ммкін. Артроспоралар немесе таллоконидиялар кдімгі гифаларды шетінде немесе екі жанында орналасатын септаланан гифаларды фрагменттері. Бластоконидиялар (бластоспоралар) аналы жасушадан рпаты жасушаны бршіктеніп кбею жолымен пайда болады, хламидиоконидиялар (хламидиоспоралар) мицелия ішінде гифаны шеберленіп алыдауы жне оны алы абатпен оршалуы нтижесінде пайда болады.
Спорангияспоралар (эндоспоралар) саыраулатарды ерекше апшыыны-спорангияларды ішінде жетіліп жне сол жерде орналасады. Конидиялар (эктоспоралар) нім беретін гифаны е шетінде жетіледі жне сол жерде орналасады.