Сзді дыбысты мдениетін алыптастыруды діс-тсілдері.

Масаты: Студенттерге сзді дыбысты мдениетін алыптастыруды діс тсілдерін мегерту. Жаттыулар жасау арылы дістерді ерекшеліктерін, мазмныны білуге йрету. Іс –тжірибеде олдана білуге дадыландыру.

Жоспар

1.Мектеп жасына дейінгі бала тіліні дыбысты мдениетін алыптастыруды дістері.

2.Балаларды жас ерекшелігіне сай балаларды дыбысты мдениетін алыптастыру.

Мазмны:1. Шолу дріс. Мектеп жасына дейінгі бала тіліні дыбысты мдениетін алыптастыруда тмендегідей дістер олданылады:

1. Дыбыстарды айтылу лгісін беру.

Яни бала трбиешісіні айтан дыбыстарын бірге айталайды. Бл діске жаттытыру кезінде тыныс шыару процесіне ерекше кіл блінеді. Сол себепті дыбыстау мшелерін жаттытыру шін «Глдерді иіскейік», «Блме ішінде шыру шін мамыты рлейік», «олымыз тоса демімізбен жылытайы», «Сабын кпіршігін шырайы» секілді сюжетті айындарды пайдалануа болады, немесе дыбыстарды мегертуде рольдік ойындарды да йымдастыруа болады. Мысалы, асыр у-у-у-у-у деп лиды. Ит ав-ав-ав-ав деп реді. Сондай-а Сздер тізбегі деген дидактикалы ойындар арылы балаларды сзді бірінші жне соы дыбыстарын ажырата білуге йретіледі. Мысалы, бл ойында кбінесе суреттер пайдаланылады. Алма / а..а / ааш / а..ш / т.б.

2. Бала тіліні дыбысты мдениетін алыптастыруда тапа, жаылтпаштар айтып жаттыу дісі кеінен олданылады. Бл діс кезінде де трбиеші белгілі бір дыбыса балаларды назарын аудара білуі тиіс. Бл діс кезінде де трбиеші белгілі бір дыбыса балаларды назарын аудара білуі тиіс. Бл діс кбінесе балалара жеке жне хормен айтызу тсілдері арылы жзеге асырылады немесе осы бір дісті бейнелі сергіту сті мселесімен бекітуге болады. Мысалы, бір аны немесе сты андай дыбыс шыаратындыын рі сзбен, рі имылмен крсетуге болады.

3. Балалара шыармашылы тапсырма орындату. Бл діс бойынша бала з тсінігін баяндайды, басалар оны дауыс рекін жне дыбыстарды айтандыын айырады.

4. Крнекілік діс. Бала тіліні дыбысты мдениетін алыптастыруда кеінен олданылады. рбір дыбысты айтанда сол дыбыстарды табасы сол дыбыса байланысты крсетілетін заттар, былыстар крнекілік арылы берілуі ажет.

5. Дидактикалы ойындар дыбысты мдениетті алыптастыруда басты роль атарады.

Мектеп жасына дейінгі балаларды дыбысты мдениетін алыптастыру трбиеленушіні жас ерекшелігіне сай жргізілуі ажет. 1жас 6 айдан 3 жаса дейінгі балалар сздерді, сздегі жеке дыбыстарды, жай сз тіркестерін трбиеші айтан лгімен айталап айтатын болады. Бл кезеде баланы дыбыстау мшелері, есту абілеттері кшті дамиды. Сондытан балалара алдымен айтанда иынды келтіретін А, И, О, У, К, Б дыбыстары йретіледі жне бл жастаы балалара дыбыстарды мегертуде дидактикалы ойындар жиі олданылады. 3жастан 5 жаса дейінгі балалар сздерді маынасына арай орынды пайдалана бастайды. Шаын ертегілер, гімелерді айталап айтып беруді немесе суреттен не кріп трандарын мазмндауда да жеке дыдыстарды айтылуына кіл блінеді жне осы кездегі трбиешіні басты міндеті сздерді дыбысталу, естілу ерекшеліктерін балалара байатып, оны дрыс айта білуге, дыбыстау мшелеріні ызметін жетілдіруге, мнерлеп сйлеуге кіл блуі ажет. Тіліміздегі р дыбысты баланы дрыс мегеруі шін сол дыбыстарды баса дыбыстардан ажырата білуге дадыландыру, дыбысты сз ішінде дрсы айта білуге йрету жне тілген сол дыбыстарды сз тіркестерінде жне сйлемде айтызу жмыстары жргізіледі. Бестен жеті жаса дейінгі аралытаы балалар тіліміздегі дыбысты барлыын толы мегеріп сздерді дрыс айтуа тселулері ажет жне бл жастаы балалар сздерді буындара, буындарды дыбыстара ажыратып йренеді немесе керісінше дыбыстардан буындар, буындардан жеке сздер, жеке сздерден сйлемдер растырылады. Біра бл жастаы балаларды барлыы дыбыстарды, сздерді атесіз айтады деп есептеуге болмайды. Оларды арасында Р, Ш, Ж, Н шатастырып, орын алмастырып айтатындар кездеседі. Сондытан естиярлар мектепке даярлы тобында да балалар тіліні дыбысты мдениетіне ерекше кіл блінеді. Бала тіліндегі ателік мектепке барана дейін немесе кейін оны дрыс сйлеуге йрету иына тседі. Мектепке дейінгі балаларды дыбысты мдениетін трбиелеу, сздік орды дамыту, байланыстырып сйлеуге йрету, сзді грамматикалы былыстарын алыптастыру сабатарымен тыыз байланыста жргізіледі. Алайда бала тіліні дыбысты мдениетін жетілдіру сабапен шектеліп алмауы тиіс. Баса пндерді ткен кезде де, сабатан тыс кезеде де бл жмыстар з жаласын табады. Мысалы, кркем дебиет оу іс-рекетінен ледер жаттаанда, сурет іс-рекеттерінде трлі нрселерді бейнелерін саланда соны тсіндіру масатында, ертегілерді, гімелерді пайдалананда балаларды дрыс сйлеуіне кіл блінеді. Сондай-а н, музыкадан да дауыс екпініне, дауыс арынына, жалпы н рекіне, дауыс сазын ретке келтіруге жан-жаты мн берілуі ажет. Сонымен атар кнні екінші жартысында немесе ертегіліктер ткізген кезде, серуен, топсаяхат кезінде, тіптен балабашаа абылдап алып башадан кетер кезінде, балаларды сйлеген сзіндегі дыбыстарды жеке сздерді дрыс айтылуына трбиеші кіл блуі ажет.

Кнні екінші жартысында да бала тіліні дыбысты мдениетін алыптастыратындай сздік жаттыуларды, дидактикады ойындарды йымдастыруа болады.

Студенттерге берілетін тапсырмалар:

· Дыбыстарды айтылу лгісін беру.

· Балалара шыармашылы тапсырма орындату.

· Крнекіліктер

4. Дидактикалы ойындар.

5. Мектеп жасына дейінгі балаларды дыбысты мдениетін алыптастыру балаларды жас ерекшелігіне арай жргізілуі