Электромагниттік толындар.

Электромагниттік толындар (орыс. Электромагнитные волны).

· 1. Байланыс тізбегін райтын екі сымны арасындаы электрлік жне магниттік рістер бір-бірімен белгілі бір электромагниттік энергия млшерінде байланыста болатын толын. Баыттаушы байланыс жолы бойымен таралатын бірнеше электромагниттік толындар. Олара жататындар: электромагниттік клдене толын, жоары ретті электр Е толыны, жогары ретті магниттік Н толын жне аралас толындар. Клдене толын негізгі толын болып саналады. Ол клдене Е толыны мен Н толынынан трады. Сым бойымен баытталан толындар болмайды. Яни, электромагниттік рісті кш сызытары тек ана сымны клдене имасыда болып, траты токты статикалы кернеуіні рісіндей болады. Клдене толын тек байланыс жолдары сымдарыны потенциалдарыны табасы р трлі боланда ана кездеседі. Клдене толын сымды байланыс жолымен жиілік ауымы шектелген сигналдарды тарату шін пайдаланылады. Яни, симметриялы немесекоаксиал жптарымен берілетін токты негізі ткізгіштік ток боланда пайдаланылады. Электрлік Е мен магниттік толындар жоары ретті толындар болып саналады. Оларда клдене электр жне магнит рістерден баса бір-бірден электрлік немесе магниттік бойлы толындар болады. Сондытан оларды кш сызытары сымдарды клдене имасыца да зына бойында жатады. Мндай толындар те жоары жиілікдиапазонда ыздырылады. Ондаы токты негізі ткізгіштік ток емес диэлектрлік ыыстыру тогы болады.

Олар электромагниттік энергияны металл немесе диэлектрик толын жолдарымен жне сырты толынды бір сым бойымен бергенде пайдаланылады. Аралас толындарда барлыгы алты (ш координатта) толын компоненттері болады. Мндай аралас толындарга диэлектрлік толын жолдардагы жне суле тарататын жарыжол (сулежол) толындары жатады.

· 2. Ортаны асиетіне байланысты кеістікте белгілі бір жылдамдыпен таралатын электромагниттік ріс. Оны вакуумдегі таралу жылдамдыы

300 000 км/с (жарыты таралу жылдамдыымен бірдей). Біртекті изотропты ортада электрлік кернеулік (Е) жне магниттік кернеулік (Н) бірбіріне жне толынны таралу баытына перпендикуляр болады, яни электромагниттік толын колдене толын болып табылады. Кеістікті кез келген нктесінде Е жне Н толындарыны фазасы бірдей болады. Е жне H ашытыты (R) артуына арай 1/R шамасына азайып отырады. рістерді осылай баяу шуі — электромагниттік толын арылы аса лкен ашытыпен байланыс орнатуга жадай жасайды. H толын зындыы бойынша H >1012 см толындар радиотолындар атарына, 5- 10-2 - 7,4-10-5 толындар инфраызыл толындары атарына жатады.

Айнымалы электромагниттік ріс тербелістеріні кеістікте таралуын электромагниттік толын деп атайды. Максвеллді болжамы бойынша электромагниттік толын тогы бар ткізгішті бойымен, диэлектрикте жне электр зарядтары жо вакуумде де тарала алады. Максвелл теориясынан шыатын аса маызды салдарды бірі — электромагниттік толынны таралу жылдамдыыны шектілігі. Оны есептеулері бойынша электромагниттік толынны таралу жылдамдыы:

м\с, (3.1)

мндаы Ф\м — электрлік жне Гн\м— магниттік тратылар. Бл электромагниттік рісті іргелі асиеті. Электромагниттік толынны ортадаы таралу жылдамдыы Максвелл формуласы бойынша аныталады:

, (3.2)

мндаы — ортаны сыну крсеткіші, — ортаны диэлектрлік жне — магниттік тімділіктері.
Электромагниттік толынны теориялы есептеулер арылы табылан вакуумдегі жылдамдыы тікелей лшенген жары жылдамдыына те болуыны маыздылыы ерекше. Жары — электромагниттік толын болып шыты.

38. Жары интерференциясы.