I Niedawne przykroci

Wygranie wyborów prezydenckich przez Abrahama Lincolna, który obiecywa zniesienie niewolnictwa, sprawy pozostajcej w zawieszeniu od czasu kompromisu w Missouri w tysic osiemset dwudziestym, i odczenie si Karoliny Poudniowej kilka tygodni póniej przyspieszyy narodowy rozam. W Nowym Jorku i Rochester obserwowano w osupieniu eskalacj zdarze, które zakoczy si mogy tylko ogólnym powstaniem.

Podczas bitwy nad Bull Run, w lipcu szedziesitego pierwszego, nikt jeszcze nie by zaprawiony w bojach – trzy miesice po stosunkowo niewinnym starciu w Fort Sumter – ale bya to ju prawdziwa wojna. Przekonany o wyszoci lojalistów, a tym bardziej o skutecznoci przemysu na usugach Unii, wieo upieczony prezydent republikaski, korzystajc z usug dwóch modych telegrafistów przekazujcych jego rozkazy, namawia stanowczo nienawyky do wielkich manewrów sztab generalny do podjcia dziaa.

Wszystko zaczo si od wielkiego rozczarowania. Oddziay Jankesów pod dowództwem generaa Irvina McDowella po mczcej nocnej wdrówce zajy pozycje na oczach elity politycznej i finansowej Waszyngtonu, która rozsiada si na ogrodowych krzesach, by asystowa zapowiadanej porace rebeliantów. onierze paradnie pomaszerowali w stron Bull Run. Ale ju starcie w Blackburn, zainicjowane przez wyszego oficera Jamesa Longstreeta, kosztowao setk zabitych i jeszcze wiksz liczb rannych. Po kilku nierozstrzygnitych potyczkach na szable generaowie konfederacji Beauregard i Johnston, weterani wojny w Meksyku, wspierani przez brygad pukownika Thomasa J. Jacksona pod dowództwem generaa Roberta E. Lee, bardzo szybko rozgromili oddziay przeciwników. Caa bitwa rozegraa si wokó jednego wzgórza i jednego kamiennego mostu, a trwaa raptem kilka godzin. Po ataku paniki, tragicznym w skutkach, siy McDowella wycofay si a pod stolic, na drugi brzeg rzeki Potomac, zostawiajc tum jeców. W Executive Mansion w Waszyngtonie, która niemal wpada w rce wroga ju podczas pierwszej prawdziwej bitwy, zrozumiano, e konflikt dopiero si zaczyna i bdzie wymaga znacznych nakadów sprztu i ludzi. Prezydencki dekret zarzdzajcy mobilizacj pó miliona obywateli sta si przyczyn zamieszek w Nowym Jorku. Niespena rok póniej ofiary liczono w dziesitkach tysicy po obu stronach linii frontu.

Misjonarz Alexander Cruik, który zgosi si na ochotnika jako kaznodzieja, mimo banicji, na jak skazana zostaa jego kongregacja z powodu sprzyjania spirytyzmowi, kadego dnia dowiadcza istnego pieka na polach bitwy i w polowych szpitalach, gdzie modym ludziom jednemu po drugim amputowano koczyny roztrzaskane kulami muszkietów z rowkowanymi lufami, najnowszego wynalazku pewnego francuskiego rusznikarza. Podczas bitew, ryzykujc, e kto obierze go sobie za cel, kaznodzieja wóczy si niczym owca dusz po nasczonej krwi glebie, gdzie wyli konajcy. Podchodzi to do poudniowca o rozprutym brzuchu, to do rozczonkowanego unionisty. Oszoomiony okruciestwem rzezi, by wiadkiem niepowodze i poraek swoich w starciach z mniej liczn armi konfederatów, którzy zaciekle bronili swojego terytorium pod arystokratycznymi oficerami. Kiedy Lincoln wznowi ofensyw, ogosiwszy wyzwolenie niewolników jeszcze przed zwycistwem i pomnoywszy siy swojej armii dziki masowemu poborowi czarnoskórych i wykorzystaniu do transportu onierzy kolei i dróg morskich, potworne sceny na polach bitewnych znów zaczy si powtarza. Uzbrojony jedynie w wiar, wnoszc tylko swoje sowo lub milczenie, Alexander Cruik nie by w stanie zrozumie celu tej masakry. W niegu czy bocie podarte i poplamione mundury nie pozwalay ju na rozpoznanie, kto do jakiego naley obozu. Dlaczego gdy umierao dwóch chopców, naleao asystowa raczej temu, a nie tamtemu?

Podczas przemieszczania si z jednej pozycji na drug, kiedy bataliony piechoty poday w lad za kawaleri i wozami artyleryjskimi, pozostawiajc za sob rannych, Alexander Cruik mia wraenie, e widzi zmarych w ciasnych szeregach, i nieustannie sysza ich dzikie wrzaski. Wszyscy wzywali swoje matki. Dzieci zabijay si nawzajem, mylc, e to tylko zabawa. W Chancellorsville po czterech dniach ostrzeliwania si i walk na bagnety armia Potomacu poniosa klsk. Cruik by wówczas wiadkiem, jak banda pokonanych Jankesów zlinczowaa jednego ze swoich tylko dlatego, e by czarny, a wic winien wojny. Genera Robert Edward Lee, triumfujc, zapdzi si ze swoj kawaleri apokalipsy a do Pensylwanii. Zdezorientowani onierze piechoty niewiele wychwytywali z naprzemiennych ataków i odwrotów, jeli nie liczy zachrypnitych dwików trbki.

Na poudnie od Gettysburga Alexander Cruik by wiadkiem przegrupowania oddziaów Unii pod wpywem impulsu generaa Granta, uczestniczy te biernie w ofensywie oddziaów konfederackich, która nastpia po tym, jak linie obronne przeciwnika zostay zmiecione przez artyleri. Przygldajc si czujnym postaciom w niebieskich mundurach, nie móg si powstrzyma przed rozwaaniami na temat przeycia lub mierci tego czy innego rekruta, który na razie mruy oczy, wpatrujc si w tajemnic ukryt za horyzontem, drapa si delikatnie za uchem albo umiecha w mylach do ukochanego oblicza – wszyscy oni tak samo stali na krawdzi przepaci.

Wkrótce onierzami zaczy wstrzsa dreszcze, a z ich ust wyrywa si westchnienia na widok niezliczonych bysków tryskajcych z luf wroga, które bardzo szybko zalay Little Round Top. Zamiast sign po wsparcie artylerii, stojcy na czele regimentu Maine pukownik Chamberlain oraz jego odpowiednicy ze stanu Nowy Jork rzucili swoich onierzy do ataku na bagnety. Ukryty za czterdziestoomio- i szedziesicioczterofuntowymi modzierzami, dogldanymi z szorstk czuoci, Alexander czu si, jakby kadym ze swoich organów uczestniczy w hekatombie, jaka rozgrywaa si daleko przed nim. Ogromny oskot niesiony zachodnim wiatrem wirowa midzy wzgórzami, okraszony gstymi trzaskami muszkietów i karabinów; artyleria grzmiaa sporadycznie, ze swego rodzaju flegm. Noszowi i towarzysze broni ju znosili pierwszych rannych do namiotów sanitarnych. Ze swojego punktu obserwacyjnego Alexander Cruik widzia przez tumany kurzu nie tylko to potworne starcie na bagnety, ale te mnóstwo innych, w których – jak okiem sign – mieszali si jedcy i piechurzy. Przywoany do rzeczywistoci przez pielgniarza z zakrwawionymi rkoma, wlizgn si do namiotu szpitala polowego, w którym unosia si dawica i skrcajca wntrznoci wo chloroformu. U wezgowia miertelnie rannego czarnoskórego, który wzywa na pomoc Chrystusa, Cruik zacz zaklina nieznane moce, by przybyy mu z pomoc. Zdziwiony w gruncie rzeczy sw agoni mczyzna zdy mu jeszcze wyzna, e chce, by zapisano jego imi – Ben Crosby – na skrawku papieru i przypito mu go do wojskowej bluzy. Widzc to, ranny z ssiedniego polowego óka poprosi sabym gosem o t sam przysug, dodajc jeszcze nazw swojej rodzinnej wioski. „Wda si gangrena – wyjani – i wrzuc mnie do wspólnego grobu”. Moda dziewczyna w kitlu, która asystowaa chirurgowi przy innym óku, odwrócia ku niemu zaniepokojon, niestosownie pikn twarz. Cruik umiechn si do niej z rozpacz i czym prdzej wyszed z namiotu.

Armaty i modzierze grzmiay teraz nieprzerwanie, zaguszajc trzask muszkietów, a tu i ówdzie wida byo, bez widocznego zwizku z tymi strzaami, upadajce grupy jedców lub wzbijane w powietrze fontanny ziemi, porywajce z sob poamane pajace. Eksplozje wstrzsay wzniesieniami, a na idealnie bkitnym niebie wydzieraa si oguszona jaskóka. Alexander Cruik przypomnia sobie o tajemnej mocy spojrzenia i mowy. Uniós gow w stron ptaka i zawoa, z oczami wypenionymi zami:

– Nie przepowiadaj! Nie mona przepowiada takich rzeczy!

Cho zdziesitkowane bataliony unijne ustawiay si w szyku, podczas gdy rozproszony nieprzyjaciel wycofywa si chaotycznie, zostawiajc za sob nielicznych onierzy, którzy – najwyraniej oszoomieni – wci jeszcze strzelali, niezdolni zapanowa nad sob. Pewien podoficer o pomiennych wosach i dziobatej twarzy wyskoczy tu przed Cruikiem z wzniesionym bagnetem i przyjrza mu si niepewnie. Reszta kompanii kroczya za nim ze spuszczonymi, by nie liczy utraconych towarzyszy, gowami.

Krokiem lunatyka, mimo nawoywa sieranta, Alexander ruszy w stron opustoszaego pola bitwy, na które nie dotary jeszcze suby ratownicze. Kiedy znalaz si na otwartej przestrzeni, bagajc Boga o miosierdzie, jego wysoka czarna posta, pochylona nad stertami trupów, pewnemu poudniowcowi, rannemu w nogi i gow, zdaa si spem. Ostatkiem si onierz zdoa unie swój muszkiet i odda strza. Chwil póniej wyzion ducha. Trafiony w okolic serca Alexander Cruik upad na kolana, rkoma opar si na ziemi, a twarz zwróci ku mordercy. Pomyla, e ten zmary jest do niego podobny jak rodzony brat. kajc po raz pierwszy od wczesnego dziecistwa, pocaowa ow zakrwawion twarz.

Sierant obserwowa scen ukryty za armat. Otrzsnwszy si z osupienia, przeskoczy przez faszyn i pltanin martwych cia i zgity wpó skierowa si ku rannemu.

– To ju niepotrzebne – powiedzia kaznodzieja.

– Poznaj pana! – zawoa William Pill. – Pan jest kaznodziej czerwonoskórych, przyjacielem sióstr Fox. – Uniós gow rannego, by zwily jego wargi alkoholem ze swojej manierki. – Bdzie dobrze – powiedzia. – Zanios pana na tyy…

– Nie trzeba, zaniósby pan tylko trupa – zaprotestowa kaznodzieja. – Ja te pana pamitam – doda, wspierajc si na okciu. – Kochaem w yciu tylko jedn kobiet. Moglibymy razem dokona wielkich rzeczy… Prosz posucha, nosz na szyi amulet, bez wartoci handlowej. Prosz mi obieca, e spróbuje go pan przekaza Kate Fox. Dostaem to w dniu, w którym Czirokezi zabili mi na moich oczach matk. Wyruszalimy tego dnia, jak wielu innych, na zachód. Indianie zobaczyli mnie w gbi wozu, ale nie zrobili mi nic zego. Zanim porzucili mnie na pastw losu z koniem i zwokami matki, zawizali mi wokó szyi ten amulet, nie mam pojcia dlaczego. Nigdy si z nim nie rozstaem.

William Pill mimo wszystko zawlók ciao kaznodziei w bezpieczne miejsce. Nastpnie, przy wiadku, speniajc ostatnie yczenie Alexandra Cruika, wsun do kieszeni acuszek z amuletem.

Na polach i wzgórzach pokaleczonych pociskami, gdzie rozprute konie gniy na socu, zliczono dziesitki tysicy onierzy z obydwu obozów, którzy nie zdyli zapisa nazwisk i adresów na skrawku papieru. Wobec podobnej rzezi gubernator Pensylwanii przyzna subwencj na organizacj komitetu oczyszczenia pola walki, a take na budow cmentarza. Tymczasem zwycistwo pod Gettysburgiem odwrócio kart na rzecz unionistów, a sierant William Pill, próbujcy szczcia przy kadej nadarzajcej si okazji, zyska tam galony porucznika. W cigu kilku kolejnych miesicy front wi si niczym w zapany w siatk, przesuwajc si z jednego regionu lub stanu do drugiego. adne zwycistwo nie przynosio traktatu o zawieszeniu broni, obie strony mnoyy ofiary liczone w setkach tysicy. Dopiero w kwietniu tysic osiemset szedziesitego pitego roku prezydent Lincoln móg wreszcie wkroczy z triumfem do Richmond, stolicy konfederatów, któr zdoby wanie genera Grant.

Bez palca lewej rki, oderwanego przez pocisk, z klatk piersiow pocit ostrzem bagnetu, ocalony w cudowny sposób z poaru wywoanego przez synnego generaa, zwolennika strategii spalonej ziemi, William Pill bez alu pozby si munduru. Ani jedna godzina jego ycia od czasu zacignicia si do armii po pierwsze miesice konfliktu nie mina mu bez myli o Pearl Gascoigne. Zwycistwo Unii liczyo si dla niego mniej ni moliwo ponownego spotkania z dziewczyn. Widzia, jak umieraj w boju jego towarzysze, sam te zabija, niesiony upart myl: musi jeszcze zobaczy kobiet, któr kocha nad Boga i równie mocno jak Ameryk. Tymczasem Pearl go opucia, zdradzia go dla chimery, wymysu, najgorszej z niedorzecznoci: postanowia by kobiet woln, pisa ksiki i si spenia.

Wysiadszy z pocigu, Pill odnalaz swojego konia u hodowcy z hrabstwa Monroe, któremu powierzy go trzy lata wczeniej. Zwierz postarzao si, ale zrywao si do biegu jeszcze cakiem dobrze, tak wic zdemobilizowany porucznik galopem ruszy do Rochester, zdecydowany zapomnie o niedawnych przeyciach, nucc melodi, jak przed bojem piewali ochryple czarni rekruci:

Oh, Babylon’s falling, falling, falling

Babylon’s falling to rise no more

Oh, Babylon’s falling, falling, falling

Babylon’s falling to rise no more41.

II Dobry duch Livermore

Pierwszy siwy wos si wyrywa, a potem dugo nic si nie dzieje – dopiero z wiekiem pojawi si drugi.

Kate narzucia paszcz ze zocistego lisa i przesza przez lnicy od rosy park ukwiecon alejk, która przecinaa drog. Idc od pawilonu myliwskiego zmienionego w mae biuro a do posiadoci Livermore, nie zwrócia nawet uwagi na zapach ró i lilii, z których tak dumny by tutejszy wyrobnik, niemal czarny Jamajczyk z akcentem cockney. Charles Livermore korzysta z jego usug ze wzgldu na zmar on. Czy istnia jakikolwiek przedmiot lub zwyczaj, którego by nie zachowa ze wzgldu na pami Estelle? Zamkn si w swoich wspomnieniach, a aoba staa si dla niego wyostrzon form uwagi powiconej nieboszczce. W niczym to jednak nie szkodzio jego karierze bankiera na Wall Street – interesy traktowa jako sposób zabicia czasu, szans zapomnienia, której sen ju mu nie zapewnia.

Kate przyja propozycj wdowca w samym rodku wojny, rok po mierci Estelle. Lata nauki, jak umoliwi jej Horace Greeley, mogyby si jeszcze dugo cign. Im wicej czowiek si uczy, tym cisza wydaje mu si taca niewiedzy. Anga u Livermore’a wyda jej si doskona okazj, by uwolni si od osobliwej alienacji. Nie musiaa te dziki temu i ladem nieszczsnej Margaret, która wydziedziczona przez rodzin zmarego ma, wrócia do podróowania z miasta do miasta, na kade zawoanie impresaria pozbawionego wszelkich skrupuów. Moga te urzdzi si inaczej ni Leah Underhill, która praktykowaa spirytyzm jako dodatkow form zarobku i chway.

W uroczym zaktku wyspy Manhattan, w pobliu którego trway prace nad zaoeniem ogromnego parku z rezerwatem dzikich zwierzt, Kate zapominaa o gorczce Nowego Jorku, gdzie raz po raz wybuchay miniatury wszystkich wojen wiata. Jej pracodawca oraz trust ludzi interesu, którym przewodniczy pan Greeley, ywo sprzeciwiali si kaprysowi Fernanda Wooda, mera miasta, który pod pretekstem wspópracy ekonomicznej ze stanami Poudnia zaleca Nowemu Jorkowi secesj.

Bdca niezbyt na bieco z zamieszaniem w wiecie polityki i finansów Kate przetrwaa wojn na swojej zielonej wysepce, zajta tym, czego od niej oczekiwano. Kadego poranka mimo chodu udawaa si do posiadoci, podziwiajc po drodze blade barwy krzewów róanych z Portland, krwistoczerwone rembrandty i karowate róe o bliniaczych kwiatach, noszce zabawn nazw Pompon Perpetual. Jesienne róe byy z ca pewnoci najbardziej imponujce. Pan Livermore zostawia jej o tej porze woln rk – wyjeda bowiem w tygodniu na Wall Street – ale Kate i tak maszerowaa codziennie do obszernej, dwupitrowej budowli w stylu kolonialnym, eby w kuchni, w towarzystwie kucharki, starej Karaibki, i czasami jamajskiego ogrodnika zje niadanie skadajce si z herbaty i ciastka. Pozostaa suba – niemiecka pokojówka, kalabryjski wonica oraz pani McCords, suca z wieloma obowizkami – trzymaa si od niej z daleka; jedna ze wzgldu na przesdy, pozostali z nieufnoci lub zazdroci. Najstarsza staem, kucharka, opowiadaa, co wiedziaa, jak chciaa – instynktownie i dosadnie, nie bawic si w analizy i niuanse, reagujc niechci na jakiekolwiek pytania. Kate chtnie jej suchaa, obserwujc licie herbaty na dnie swojej filianki lub pomyki ognia lice paszcz wielkiego eliwnego pieca z dwoma paleniskami. Z tych chaotycznych wypowiedzi i monologów dowiedziaa si znacznie wicej ni z zawych zwierze wdowca.

Estelle bya mod dziewczyn z rodziny poudniowych arystokratów, córk plantatora z Tennessee o zdecydowanych pogldach, który mia blisko tysic niewolników. Dziewczyna ucieka z domu po tym, jak zmuszono j do asystowania przy publicznym wieszaniu uciekiniera, któremu uznaa za stosowne wczeniej pomóc. Przeklinajc wszelk przynaleno, Estelle dotara kolej do Nowego Jorku, gdzie przygarna j pani McCords, zdeklasowana krewna. Za jej to wstawiennictwem, kobiety wyksztaconej, penicej funkcj sekretarki finansisty, Estelle zostaa mu przedstawiona. I obudzia w nim uczucie tak silne, e zreformowa dla niej swe dawne pogldy i przeznaczy pokane sumy na walk z niewolnictwem. Miao to miejsce kilka miesicy przed wyborem Jeffersona Finisa Davisa na prezydenta Stanów Zjednoczonych. Bitwa pod Fort Sumter nie miaa jeszcze miejsca, ale wci nie sabo oburzenie, jakie wywoao powieszenie Johna Browna, radykalnego abolicjonisty i bohatera, który poprowadzi swój prywatny oddzia skadajcy si z dziesiciu ludzi na federalny arsena Harpers Ferry w Wirginii.

W kontekcie rozlunienia zwizków klanowych i rodzinnych maestwo Estelle i finansisty wpisao si idealnie w trwajcy przewrót spoeczny. Ale ani moda ona przekraczajca zakazy, ani Charles Livermore nie przeyli tych godzin na ziemi inaczej ni Adam i Ewa. Cho by od niej starszy o dwadziecia lat, Estelle pozwolia mu si kocha z rosncym wci oczarowaniem. Nikt na wiecie nie zdoaby okaza jej tyle czuoci, serdecznoci i zmysowej uwagi. W obliczu tego soca skarby, jakimi szafowali inni pretendenci zwabieni jej urod, wydaway jej si blade jak ksiyc. Livermore kocha Estelle mioci idealn, nieporównywaln z niczym. Wszystko, co nie byo ni, nie miao dla niego znaczenia, cznie z jego wasnym yciem. Namitno przybraa u niego form nieomal ludoerstwa – zasypywa j pocaunkami, musia bez maa powstrzymywa si przed pochoniciem maonki. Cho czowiek interesu, zdawa si wci przy niej obecny; by lepiej j wielbi, z chci oddaby swoj fortun w zamian za dar wszechobecnoci. Mieszkaców posiadoci niepokoia ta jego przemiana. A take to, e wesoa, ale rozmarzona Estelle wyranie tracia siy. Im bardziej poddawaa si zachannej mioci ma, tym mniejszy opór stawiaa sezonowym infekcjom i innym chorobom. Pewnego zimowego dnia pooya si do óka. Lekarze zdiagnozowali u niej galopujce suchoty. Umara bez alu, wezwawszy do siebie cay personel posiadoci, by uroczycie owiadczy, e adna ludzka istota nie bya tak kochana jak ona.

Livermore kaza zbudowa specjalne igloo na wzniesieniu w parku i czuwa przy zmarej dzie i noc, otulony w gronostajowy paszcz, dopóki nie nadesza odwil. W tym samym miejscu zarzdzi wykopa grób, a na nim postawi kaplic z biaego marmuru. Po bokach otarza miay stan figury alabastrowego anioa i Jana Kalwina. Kalwin, w stroju typowym dla renesansu, mia rysy Livermore’a, a przynajmniej jego profil zwrócony ku drugiej figurze. Kate, któr Jamajczyk zaprowadzi w to miejsce ju w drugim dniu jej pobytu w posiadoci, przyswoia sobie twarz Estelle, patrzc na anioa. Obraz pikna utrwalony w kamieniu wprawi j w milczce zakopotanie. Nic ju nie docierao do niej z zewntrznego wiata. Nikomu nie przyszo do gowy, by j poinformowa o zabójstwie prezydenta Lincolna, a tym bardziej o zbrodniach organizacji byych oficerów z Poudnia na terenie rodzinnego miasta Estelle. Kate odbieraa nastrój miejsca z chorobliw ostroci; nie umyka jej absolutnie aden stan umysu jej rozmówców. Potrafia przeywa mki witego Sebastiana przy rozpatanym piorunem drzewie lub cierpie jak wity Stefan na widok aby ukamienowanej przez urwisa. Kate bronia si przed t wraliwoci w osamotnieniu; zwracaa si ku miejscom pozbawionym wszelkich wpywów i ku osobom manifestujcym jej zdrow obojtno, takim jak kucharka czy ogrodnik. Ten ostatni by milczcy, lecz nie guchy. Zwraca du uwag na jej pragnienia i – by moe – myli, stara si, by nie czua si obco w tym miejscu powiconym kultowi zmarej.

Ze swej strony Charles Livermore rozdwoi si na poziomie mentalnym. Finansista z Wall Street, którego operacje ekonomiczne w aden sposób nie ucierpiay, popada w gbok melancholi tu po powrocie do domu i gotów by spróbowa wszelkich czarów, byle tylko otrze si o zudzenie ycia wiecznego. Zagubionemu w kabaach wdowcowi spotkanie Kate Fox rok po mieci Estelle wydao si dobrym znakiem. Ta moda kobieta spojrzaa na niego zza kurtyny zawiatów. Wczeniej na próno obiega media w Nowym Jorku, Bostonie i Rochester: wszystkie zdradza prozaizm, a nawet wulgarno duszy, niespójne z jego wymaganiami. atwo rozpoznawalni szarlatani chepili si swymi mediumicznymi i magnetycznymi zdolnociami. Szybko si zorientowa, e prawdziwe media s tylko biernymi porednikami, zwykymi pasami transmisyjnymi; byli wród nich pomywacze zwok i nieokrzesani pasterze – im pewnie atwiej przychodzio unicestwianie w sobie wiadomoci i woli. On jednak nie potrafi nawiza kontaktu z zawiatami za porednictwem osoby niezrównowaonej, urwisa czy przygupa w ekstazie. Kate natychmiast uja go sposobem bycia, dziecic prostot i wdzikiem; bardzo przypominaa mu Estelle. Livermore by wiadom swojego stanu, lecz melancholia stanowia dla niego schronienie; nie dba o to, e w zakadach dla umysowo chorych wicej byo dzi spirytystów ni syfilityków.

Przez cae lata dwa lub trzy razy w tygodniu w pokoju, w którym Estelle wyziona ducha, odbyway si seanse przy zamknitych drzwiach i oknach. Pogrona w transie Kate siedziaa przy stoliku przed swoim pracodawc, dysponujc pen swobod wyboru zwyczajowych procedur, pisanie rk czy za porednictwem mówicej tabliczki. Podczas czterdziestego trzeciego seansu Livermore dostrzeg aureol midzy ókiem z baldachimem a lustrem na szafie, w którym odbija si nieruchomy pomie pojedynczej wiecy. Kiedy day si sysze pierwsze postukiwania, przesta wtpi w powodzenie dowiadczenia, lecz eby mie cakowit pewno, podj wobec Kate Fox dodatkowe rodki ostronoci i kontroli: zwiza jej nadgarstki i sam przytrzymywa nagie stopy domi. Jako e stukanie nie ucicho, Charles Livermore oszala niemal z radoci i postanowi do swojej pewnoci doczy jeszcze dowody. Zaprasza wiarygodnych wiadków, znakomitoci takie jak profesor Mapes z Akademii Narodowej czy prawoznawca Edmonds, którzy stanli w kocu, podobnie jak swego czasu zmary ju Robert Hare z uniwersytetu w Pensylwanii, pod sztandarem sióstr Fox, cho w jeszcze nie tak odlegej przeszoci dziaali w trybunale inkwizycyjnym przeladujcym now herezj. Profesor Mapes potrafi zdemaskowa wszelkie sztuczki iluzjonistów i innych faszerzy. Kate Fox bya jednym z niezwykle rzadkich mediów wywoujcych efekty fizyczne, której nigdy nie udao si przyapa na oszustwie. Energia ujawniajca si w jej obecnoci nie moga nim by, chyba e cae domostwo stanowio chytrze urzdzon sceneri jej przedstawienia. Przekonany i ufny po tylu próbach i weryfikacjach – kada do osobno w szklanym akwarium, oddzielajce je blaszki cynkowe, dwignie na wadze z ruchom wskazówk mierzce dziaajce siy – Livermore poprosi Kate, by wstawia si za nim u ducha Benjamina Franklina, którego czci od najmodszych lat. Gdyby jeden z zaoycieli Stanów Zjednoczonych zgodzi si pojawi w towarzystwie Estelle, byoby to dla niego najwyszym potwierdzeniem, bardziej wiarygodnym ni wszelkie moliwe dowody materialne. Estelle nieustannie pisaa lew rk Kate, trzymajc grafitowy oówek, a jej styl i charakter pisma tak doskonale opisyway szczegóy jej dawnego ycia, e Livermore poczu si wkrótce niemal w peni pocieszony. Fakt, e tymczasowo zakocha si w Kate, za której porednictwem objawiaa mu si Estelle, w niczym nie umniejszy jego namitnoci do marmurowego anioa. Materializacje nastpoway po sobie coraz czciej, a sabowita Kate, przepeniona nieustannie monstrualn energi, rozpadaa si powoli niczym somiana kuka.

Podczas trzysta osiemdziesitej ósmej sesji Estelle oznajmia, e ta jest ostatnia, e nadesza dla niej godzina wyzwolenia. Na koniec seansu Kate musiaa straci przytomno, obudzia si bowiem w koszuli nocnej, w swoim pokoju w pawilonie, o wicie nowego dnia. Spostrzega, e rozebrano j wczeniej do naga.

Charles Livermore, który znów by ju tym samym, szanujcym si mczyzn, pozostawi jej wybór midzy yciem penym rozrywek i nauki u jego boku a wolnoci. Wiedzc, e jego zdrowie fizyczne i psychiczne trzyma si na cienkiej nitce, Kate poegnaa go z alem, po czym udaa si po raz ostatni do anielskiej kaplicy. W gecie podzikowania, chcc wesprze rozwój spirytyzmu, finansista z Wall Street opaci jej pobyt w Anglii oraz rodki na kontynuowanie przez jaki czas przez ni bada. W dugim, przepenionym pochwaami licie poleci Kate Fox swojemu korespondentowi, Benjaminowi Colemanowi, masonowi i gorliwemu zwolennikowi spirytyzmu opisanego przez wielce drobiazgowego Allana Kardeca, autora Ksigi duchów.

Siedzc w swoim gabinecie, którego okna wychodziy na park, bankier przeczyta raz jeszcze swój list, z owym dystansem, jaki zawsze odczuwa si w obliczu przelanego na papier dugo skrywanego sekretu.

„Panna Fox jest bez wtpienia najcudowniejszym yjcym medium. Nie sposób wyrazi, jak wiele mi ofiarowaa w cigu tych godnych poaowania lat aoby i jak dalece czuj si jej dunikiem. Powierzam wic j tobie, mój wierny towarzyszu. Zaley mi przede wszystkim na tym, by otoczono j opiek tak dugo, jak pozostanie z dala od swojej rodziny. W wieku lat trzydziestu piciu Kate posiada serce i spontaniczno dziecka; odczuwa tak gboko nastroje waciwe kadej istocie, i zdarza jej si by przesadnie nerwow lub kapryn. Wierz, e szybko przekonasz si o jej naturalnym geniuszu i oswoisz j. To od twojego szacunku i zaufania zalee bdzie jej niezwyka wraliwo na inne wymiary…”.

W chwili, gdy mia ju zaklei kopert, Livermore dostrzeg na dole, przy wyjciu z kaplicy, sylwetk Kate zmierzajc w stron wysokich drzew parku i poczu – nie próbujc tego nawet zrozumie – ywe ukucie w sercu.