Дріс. ндірістік жарытандыру – нормалау, есептеу, жары беру аспаптары, жмыс орындарыны жарытанандыын баылау

 

Дрыс жоспаланан жне соан сйкес орнатылан электр немесе табии жары сол жарыа байланысты атарылатын жмысты жадайын жасартуды, дірілген німні саны мен сапасы жоарлатып, жмысшыны кіл кйіне, психjлогиялы жадайына жаымды серін тигізеді, сонымен атар, ндірістегі ебек жарааттарын азайтады.

ндірістік жары тмендегідей сан крсеткіштерімен сипатталады:

Ф-жарыты нры

I -жары нрыны кші

Е-кеістіктегі жазытыты жарытануы

Я-жарытанан денгейді сапасы

-жары тскен бет дегейінен шаылысып кері тарау коэффецентті.

Жары нрыны люмендегі (лм) лшемі

Енді осы крсеткіштерге тоталайы.

I. Жары нры /Ф/, /световой поток/-бл адам кзіне сер ететі кшті жары энергиясы болып есептеледі.

Барлы жары кздеріне шыатын жары нрыны айнала кеістікке тарауын анытайтын лшем-жарыты кші болып саналады.

II. Жарыты кші мына формуламен аныталады:

I -жарыты кші;

Ф-жарыты нры;

-кеістік брыш (жарыты тарайтын кеістік брыш осылай белгіленеді).

III. Кеістіктегі жазыты бетіні жарытануы

Е - бл жары нрыны жарытандырып тран жазытыыны тыыздыы (плотность)

 

бдан:

Жарытану бірлігі ретінде люкс (лк) алынан

Ф-жары нры (аымы);

S -жарытанан беррік ауданы .

IV. Жары нры тсіп тран жазытыты (беті) айындылыы (яркость) L дегеніміз жары сулесі кшіні сол жарытанан берген перпендикулярлы трде айта ктерілген проекциясына атынасу.

Бл мына формуламен аныталады:

 

 

бдан,

-жары кші

-жарытанан бетті /кеістікті/ брышымен проекциясы.

Жарытылы конделламен лшенеді.

V.Шаылысу коэффецентті дегеніміз-жарытанан беткейді (поверхность) оан тскен жары нрын (поток) айта шаылыстыру ммкіндігі (серлігі).

Бл мына формуламен аныталады:

 

бан,

 

Ф ш.с - (айта шаылысан суле)

Ф ш.с. (тскен суле)

 

Енді жарыты (электір жарыыны) сапа крсеткіштеріне тоталайы.

Сапа крсеткіштері мыналар:

I. (Ф) затты орналастырып зерттейті кеістік беті

II. Зат пен кеістік арасындаы тс айырмашылыы атынасы (контраст обьекта с фоном) K)

III.Жары сулесіні алыпсызды трасыздыыны коэффеценті.

 

Еді осылара ыса тоталып тейік :

1.Фон, яни белгілібір затты салып (орналастырып) зерттейті кеістік беті (Ф), мынадай крсеткштермен айындалады.

Егер фонны бетіндегі затты айындау коэффецентті тен жоары болса, ондай фон жары тсті деп аталады. (светлый фон), 0, 2-0, 4 аралытарында болса, орташа тсті деп аталады (средный фон), ал коэффеценті 0, 2-ден тмен болса, ол араы тсті (темный фон) деп аталады.

2. Зерттелінеті зат пен фонны атынасы (контраст обьекта с фоном) мына формуламен айындалады: (К-контраст, айындылы коэффеценті).

бдан

зерттелеті заттын айындылыы,

- фонны (сол зат крінеті бетті) айындылыы)

Егер «“K”» –ны млшері 0, 5-тен жоары болса, онда зерттелеті зат пен фонны айырымдылыа айындылыы жоары боланы; 0, 2-0, 5 аралыында болса, зат пен фонны бір-бірінен айырымдылы шамасы орташа деп есептеледі, ал егер К-0, 2, 2-ден тмен болса кішкене, онда затпен фонны тс айырымдылыы те тмен, зат нашар крінеді ондай фонда деген сз.

3. Жары сулесіні алыпсыздыыны коэффицентті - (коэффициентт пульсаций).

Былай тсінуге болады. Люминисцентті электор лампаларыны жары нрыны те жасы жары жанып, бірде, лсірей жанып тран кездеріндегі оларды бір-біріне атынасыны проценттік млшері. Оны мына фомуламен табуа болады:

 

Бдан

-жары нрыны е жоары дегейі

-жары нрыны е тменгі дегейі

-жары нрыны орташа дегейі

ндірістік орталарда, жмыс орындыарында электр жарыын тиісті норма бойынша лшегенде, оны сан мен сапа асиеттері тгел есепке алынады.

Ет жне ст ксіпорындарыны ндірістік жары жйесіні жалпы араласы жне апатты жадайдаы жары деп аталатын трлері олданылады. Цехтарды кбіне жалпы жары жйесі пайдаланады.

Ал шикізаттарды витеринарлы, медициналы сарапа салан уаытта жалпы жарыа осымша млдекті жарыта да пайдаланады. (аралас жары)

Авариялы жары (апат болатын жадайда жанатын жары) фарш жасайтын блмелерде, шжы цехтарында немесе шжы срлеу блмелерінде кенеттен жалпы жары істен шыып, шіп алан жадайларда осы заттарды бліндіріп алмай, жмысты аятап тастау шін ажет болатын жары. Екіншіден, кенеттен апата шырап, жарылыс болып алан жадайда, жмысшыларды ауіпсіз жерлерге алып шыу шін де осындай апат жарыы керек. Апат жарыы тоты блек то кзінен алады жне ол автоматты трде жалпы жары шіп алан кезде адамны кмегінсіз здігінен жанады. Апат жарыыны уаты жалпы млшері жалпы жарыты кем дегенде 5% болуы тиіс. Жарыты е тменгі млшердегі кз жмыстарыны жадайына арай зерттелетін заттарды клеіне арай зат пен фонны атнастарына арай белгіленеді.

Ет жне ст ксіпорындарында, мысалы, ет жібіту камераларында, шжы сатайтын, кептірілген оймаларда жне ауаны микробтары заласыздандырылатын блмелерде, бактерецинды жары яни, (бактериаларды жоятын) кеінен пайдаланады.

Жары кз ретінде ет жне ст ксіпорындарнда азіргі уаытта ртрлі ызбалы лампаларыны атар люминиецентті (газ толтырылан) лампалар олданылады.

ызбалы лампалар: вакуммді-НВ, газ толтырылан -НГ т.б. болады.

Люминиецентті лампалар: кндізгі жары ЛД, жасартылан тсбергіші бар кндізгі жары ЛДЦ, суы а ЛХБ, жылы а ЛТБ, а тсті ЛБ, т.б. болып блінеді.

Жарылу ауіпі бар заттар саталатын оймаларда тоазытыш машиналарыны залдарында жарылыса тзімді газ толтырылан лампалар орнатылады, мысалы: ВЗГ маркалы лампа т.с.с.

Ылалды жне ша тозады кп болатын залдара осы факторлара тзімд лампалар ПВЛ ойылады. Жмыс орындарындаы жарыты (кнні жарыын да, электрды жарыын да) млшерін «люкс» лшемімен Ю-116 деп аталатын объективті люксметрмен лшейміз. Алынан млшерді санитарлы нормамен салыстырып тиісті орытынды шыарамыз. лшем жргізілетін орын кафедраны лабораториясы жне далада.

Баылау суратары:

1.Авариялы жары деген не ?

2.Жары аынын олдану коэффициенті нешеге те ( 0.53)?

3.ызбалы лампалар?

4.Люминиецентті лампалар?

5.Ылалды жне ша тозады кп болатын залдара осы факторлара тзімд андай лампалар ойылады?